چرا زنان به کرسی‏‌های استادی دست نیافته‌‏اند؟

 
تاریخ انتشار : يکشنبه ۷ مرداد ۱۳۹۷ ساعت ۱۳:۱۵
 
 
چرا زنان به کرسی‏‌های استادی دست نیافته‌‏اند؟ دلایل وجود سهم‌‏هایی چنین نابرابر در جامعه دانشگاهی کشور ما و روند بسیار کُند آن در دهه گذشته چیست؟ این‌ها سوالاتی هستند که کتاب «ارتقای زنان به رتبه استادی در دانشگاه‏های ایران: راهی ناهموار و روندی کُند» به آن پاسخ می‌دهد.
 
به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) کتاب «ارتقای زنان به رتبه استادی در دانشگاه‌‏های ایران: راهی ناهموار و روندی کُند» نوشته ژاله شادی‏‌طلب، سمانه ابراهیم‌‏پور، ملوک عزیززاده، پریسا نخعی و مرتضی ابراهیم‏‌پور منتشر شده است.

در بخشی از مقدمه کتاب درباره چرایی پرداختن به این موضوع می‌خوانیم: «وجود سیستم ارتقای برابر برای پیشرفت شغلی کارکنان هر سازمان، اصلی پذیرفته‌شده است، اما به نظر می‌رسد به‏ طور تاریخی دانشگاه‏‌های دنیا حتی با تصویب قوانین برابرگرایانه در کشور، توجهات و یا تلاش لازم را نسبت به تحقق این اصل ابراز نداشته‏‌ا‌ند؛ در نتیجه تفاوت‏‌هایی از جمله نژادی و جنسیتی سبب شده است تا زنان در جامعه دانشگاهی از همتایان علمی خود در ارتقا به مقام استادی باز بمانند.

در سراسر جهان پیشرفت زنان در ورود به دانشگاه و پیوستن به جامعه هیئت‌ علمی قابل‌ توجه بوده و توانسته‌‏اند سهمی نزدیک به پنجاه‌درصدی را از آنِ خود کنند؛ این در حالی است ‏که حدود سه دهه پیش به گواه پژوهش موور در 23 کشور جهان، به‌ندرت سهم زنان در کشوری از 25 درصد تجاوز می‏‌کرده است، اما در شرایطی که حدود نیمی از آموزشگرهای مؤسسه‌های آموزش‌عالی را زنان تشکیل می‏‌دهند، همچنان در مقایسه با مردان جامعه دانشگاهی، با سهم کوچک‌تری به مرتبه استادی دست یافته‌‏اند.»

به گفته مولفان این اثر، در اغلب کشورهای درحال‌توسعه مانند ایران، از زمان‏‌های گذشته تعداد زنان در مرتبه استادی بسیار کم بوده است. گرچه سابقه تأسیس برخی مؤسسه‌های آموزش‌عالی کشور مانند دانشگاه تهران تقریباً به یک قرن می‏‌رسد، اما این قدمت تاریخی سبب نشده تا زنان به سهم منصفانه‏‌ای در مرتبه علمی استادی دست یابند. در دهه اخیر شورای عالی انقلاب فرهنگی برای ارتقای مشارکت زنان در آموزش‌عالی کشور، در پانصد‌و‌هفتادمین جلسه مجموعه سیاست‏‌هایی را با این مقدمه مصوب کرده است: «زنان کشور ما نیمی از افراد جامعه را تشکیل می‌‏دهند و سازندگان و پرورش‏دندگان نسل‏‌های آینده و منبع انسانی بالقوه مهمی در توسعه علمی، اجتماعی و فرهنگی کشور محسوب می‏‌شوند؛ بنابراین باید با درنظرگرفتن جایگاه‌شان در نظام اسلامی و شناخت موقعیت کنونی آنان، به‏ گونه‌‏ای برنامه‏‌ریزی شود تا امکان پرورش کامل استعدادهایشان مهیا شود و با کاهش فاصله قابلیت‌‏های علمی زنان و مردان، بسیاری از مشکلات فرهنگی ـ اجتماعی و اقتصادی را حل کرد و از طرفی تمام اعضای خانواده و اجتماع در بهره‏وری آن سهیم خواهند شد.»

در این کتاب بیان می‌شود که چگونه به‌رغم گذشت بیش از ده سال از تدوین سیاست‏‌های ویژه برای «پرورش کامل استعدادها» و «کاهش فاصله قابلیت‏‌های علمی زنان و مردان»، بر پایه گزارش‏‌های رسمی موجود، در سال 94-1393 (مؤسسه پژوهش و برنامه‌‏ریزی در آموزش‌عالی، آموزش‌عالی ایران 1394-1393، جدول 4-14) از مجموع اعضای هیئت‌علمی تمام‌وقت دارای مدرک دکتری در مؤسسه‌های وابسته به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، 8/15 درصد را زنان تشکیل می‏‌دهند که فقط 8/3 درصد آن‌ها به مرتبه استادی دست یافته‌‏اند و در کلِ استادان کشور، سهمی حدود 8/5 درصد به زنان تعلق دارد که در مقایسه با مردان و حتی در مقایسه با سهم زنان در سایر کشورها نیز بسیار کمتر است.

چرا زنان به کرسی‏‌های استادی دست نیافته‌‏اند؟ دلایل وجود سهم‌‏هایی چنین نابرابر در جامعه دانشگاهی کشور ما و روند بسیار کُند آن در دهه گذشته چیست؟ این پرسشی است که در چهارچوب این گزارش سیاستی به آن پرداخته خواهد شد.
 
ساختار گزارش کتاب
در بخش نخست گزارش، پس از طرح مسئله، خلاصه‌‏ای از یافته‏‌های پژوهشی در سایر کشورها و ایران، هدف و روش مطالعه ارائه می‌‏شود. فشرده‌‏ای از عین سیاست‏‌ها و مقررات ارتقای هیئت‌علمی و مواردی از قوانین و آیین‏ نامه‌‏ها که با حضور و فعالیت‌های علمی زنان در جامعه دانشگاهی مرتبط است، محتوای بخش دوم را تشکیل می‌‏دهد. بخش سوم اختصاص به یافته‌‏های حاصل از گفت‌وگوها با زنان و مردان هیئت‌علمی در مرتبه استادی و دانشیاری دارد که در واقع بیشتر نقل تجربه زیسته زنان استاد در فرایند ارتقاست.

تحلیل سیاست‏‌ها و مقررات منعکس‌شده در آیین‏ نامه‌‏های ارتقا از دیدگاه زنان استاد و جمع‌‏بندی مواردی که ارتقای زنان به مقام استادی را تحت تأثیر قرار داده است، در بخش چهارم مطرح می‏‌شود. در بخش آخر گزارش، با نتیجه‏‌گیری از مجموع یافته‌‏ها و تحلیل مقررات ارتقا و با توجه به شرایط کنونی نظام آموزش‌عالی، سیاست‌‏های قابل‌اجرا با هدف فراهم‌آوردن زمینه ارتقای زنان به مرتبه استادی در دانشگاه‌‏ها ارائه خواهد شد.
 
کتاب «ارتقای زنان به رتبه استادی در دانشگاه‏های ایران: راهی ناهموار و روندی کُند» نوشته ژاله شادی‏‌طلب، سمانه ابراهیم‌‏پور، ملوک عزیززاده، پریسا نخعی و مرتضی ابراهیم‏‌پور با شمارگان هزار نسخه در 280 صفحه به بهای 13600 تومان از سوی انتشارات پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی منتشر شده است.
Share/Save/Bookmark
کد مطلب: 263582