درنگ فریش در مقوله زندگی و چند و چون آن در یک کتاب؛

درنگی در شتاب روزمرگی

 
تاریخ انتشار : شنبه ۱۷ فروردين ۱۳۹۸ ساعت ۱۲:۴۸
 
 
زهرا تقی­‌زاده، دکترای زبان و ادبیات فارسی و منتقد در یادداشتی کوتاه به معرفی کتاب «اظهارنامه­‌ها» اثر ماکس فریش پرداخته است.
 
خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) - زهرا تقی‌­زاده: کتاب «اظهارنامه‌­ها» در واقع حاصل درنگ فریش در مقوله زندگی و چند و چون آن است؛ کتابی که ما را به تأمل وامی­‌دارد تا درباره چیزهایی بیندیشیم که  برای‌مان آنقدر پیش پا افتاده شده‌­اند که ارزش و اهمیت‌شان از یادمان رفته است.

این کتاب در ژانری فلسفی ـ روانی دربردارنده یازده اظهارنامه، یعنی پرسش­نامه­‌هایی است که گاه ما را به حیرت وامی‌­دارد و از پاسخش شرم می‌­داریم. ظاهراً روی صحبت این پرسش‌­های نامنتَظر با مردان است، اما جز برخی پرسش‌­ها درواقع خطاب اظهارنامه‌ها با انسان نوعی است. همه کسانی که با مقولات مختلف زندگی سروکار دارند.

وجه تسمیه و شکل نگارشی کتاب اظهارنامه‌­ها درواقع نقیضه‌­ای است از پرسش­نامه‌­ها و فرم‌­های گوناگون اداری که هر انسان شهری در طول زندگی خود با آنها دست و پنجه نرم می‌­کند و مجبور است برای رتق و فتق امور روزمره خود آنها را با اطلاعاتی کلی و سطحی پر کند؛ اظهارنامه­‌هایی تکراری، ملال­‌آور و گاه بیهوده و بی‌­ثمر که ممکن است به نتیجه مطلوب نیز ­نرسد. بنابراین؛ کتاب نقدی است بر روزمرگی، بروکراسی­ و مکانیزه شدن زندگی و روابط انسان‌­ها.

در کشاکش این سبک زندگی، کمتر فرصتی داریم برای تأمل و آهستگی؛ درنگ کردن بر مقوله‌­های جزیی و اصیل‌­تر زندگی. بیشتر پرسش­‌هایی که در اظهارنامه‌­ها می‌­خوانید، هرگز از خود نپرسیده‌­اید و برای نخستین‌­بار با آن مواجه می‌شوید. این خودپرسشگری و خودانتقادی برای شناخت خویشتن و درک روابط و مسائل جزیی، اما مهمِ افکار، احساسات و شالوده­‌های رفتارهای ما بسیار کاربردی است.

موضوعات کلی اظهارنامه­‌ها درباره تولد، عشق، آرزو، ازدواج، خیانت، داشتن فرزند و پرورش آن، پول و ثروت، دوست و دوستی، خلق و خو، مهاجرت، وطن و مرگ است؛ اما پرسش‌­هایی که فریش از دل این موضوعات کلی بیرون می­‌آورد و مخاطب را با آن به چالش می­‌کشد، بسیار موشکافانه، روانشناسانه و زیرکانه است.

 

صرف نظر از کل کتاب که یک پارودی است، از لحن طنز فریش در این کتاب نباید غافل شد که گستاخانه و صریح می‌­پرسد و ما را با خودمان رو در رو می­‌کند.

با هم پرسش­‌هایی از اظهارنامه چهارم کتاب را می‌­خوانیم:
«دل از یک آرزو کندن چند ساعت در روز، یا چند روز در سال برای شما طول می­‌کشد؟
آیا نفرت می‌­تواند نطفه یک امید باشد؟
آیا آرزوهای فردی برای شما کافی هستند یا به آرزوهای جمعی هم نیاز دارید؟
آیا تا به حال یک روز یا یک ساعت بدون هیچ آرزویی زندگی کرده­‌اید؟ حتی بدون این آرزو که یک روز همه چیز تمام می‌­شود؟»
 
کتاب «اظهارنامه‌­ها»، اثر ماکس فریش با ترجمه آنوش عزیزی در 68 صفحه و به‌بهای 13هزارتومان از سوی انتشارات اریش راهی بازار نشر شده است.
Share/Save/Bookmark
کد مطلب: 273124