توهم در روزنامه‌نگاری و تبعات پدیده اخبار جعلی در کتابی جدید بررسی شد

خبرسازان و جعل کنندگان خبر چگونه عمل می‌کنند؟

وقتی بحران اعتماد به نخبگان رقم می‌خورد
 
تاریخ انتشار : دوشنبه ۲۱ مرداد ۱۳۹۸ ساعت ۱۲:۰۰
 
 
برایان مک‌نیر در کتاب «اخبار جعلی؛ دروغ، تحریف و توهم در روزنامه‌نگاری» بحث اخبار جعلی را نه به‌عنوان یک مساله فرهنگی مجرد، بلکه به‌عنوان پدیده‌ای نشات گرفته از روند‌های مهم سیاسی و اجتماعی در جوامع قرن بیست و یکم ارائه می‌کند.
 
به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، کتاب «اخبار جعلی؛ دروغ، تحریف و توهم در روزنامه‌نگاری» نوشته برایان مک‌نیر به دروغ، تحریف و توهم در روزنامه‌نگاری و علل و تبعات پدیده «اخبار جعلی» می‌پردازد که در حال حاضر رسانه‌های جهان و مباحث سیاسی را فرا گرفته است.

برایان مک‌نیر استاد برجسته روزنامه‌نگاری، با پشتوانه سه دهه تحقیق و تالیف در زمینه روزنامه‌نگاری و رسانه‌های خبری، به زبانی ساده و عمیق که به منظور شفاف‌سازی و ایجاد فضا و زمینه لازم برای فهم و درک یک بحث پیچیده و به‌سرعت در حال تغییر طراحی شده است، به بررسی پدیده اخبار جعلی می‌پردازد.

او بحث اخبار جعلی را نه به‌عنوان یک مساله فرهنگی مجرد، بلکه به‌عنوان پدیده‌ای نشات گرفته از روند‌های مهم سیاسی و اجتماعی در جوامع قرن بیست و یکم ارائه می‌کند و در عین حال معتقد است که این پدیده از روند‌های سیاسی و اجتماعی جاری نیز پشتیبانی می‌کند. در فصول مختلف این کتاب عواملی شناسایی و بررسی می‌شوند که زمینه «ظهور انفجاری اخبار جعلی در حوزه عمومی و جهانی شده» کنونی ما را فراهم کرده‌اند. این عوامل شامل افزایش نسبی‌گرایی و بحران عینیت، نقش پلتفرم‌های رسانه‌های دیجیتال در تولید و مصرف اخبار و گرایش فزاینده به تولید محتوا در فضای آنلاین است که کاربران زیادی را جذب کرده و درآمدزایی می‌کند.

این کتاب همچنین به کاهش اعتماد به روزنامه‌نگاری و این که چطور ناسیونالیست‌های راست افراطی و پوپولیست‌ها در سراسر جهان، جایگاه چپ سنتی منتقد «ایدئولوژی غالب» و «نخبگان حاکم» را در رسانه‌ها غصب کرده‌اند، می‌پردازد. این کتاب نه‌تنها تقسیم‌بندی سنتی چپ و راست را در این بحث که «اخبار جعلی» چه چیزی هست یا چه چیزی نیست، رد می‌کند، بلکه بیشتر به دنبال آن است تا ابزارهای لازم را در اختیار دانشجویان، استادان، روزنامه‌نگاران و خوانندگان عادی قرار دهد تا آینده روزنامه‌نگاری دیجیتال را در دوران «دونالد ترامپ» رئیس جمهور آمریکا هدایت کرده و «حقیقت» را از «جعل و دروغ‌پردازی» در اخبارشان تشخیص دهند.

نویسنده معتقد است از زمانی که موضوع خبر و اطلاع‌رسانی برای بشر اهمیت یافت و اشخاص حقیقی و حقوقی به تاثیر بالای خبر در جهت دهی به افکار‌عمومی و هدایت و مدیریت تحولات سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی پی بردند، جعل خبر، خبرسازی، دروغ‌پردازی و فریب‌کاری نیز کم و بیش رواج یافت و برخی از رسانه‌های نوشتاری و صوتی و تصویری به صورت عمدی یا غیرعمدی و با انگیزه‌های مختلف وارد این کارزار شدند. اما تاکید می‌کند که در زمینه تولید و انتشار اطلاعات غلط و جعلی این بود که تا همین اواخر این پدیده همیشه در حاشیه قرار داشت و جریان اصلی رسانه‌ای در جهان حداقل به صورت رسمی و علنی تلاش می‌کرد تا فاصله خود را با چنین پدیده‌ای حفظ کند. اگر چه رسانه‌های باسابقه و رسمی نیز بعضاً اخبار اشتباه و یا تبلیغات سیاسی جهت‌دار را که خیلی هم با واقعیت و عینیت همخوانی ندارد، منتشر کرده و می‌کنند؛ ولی آنچه که امروز به‌عنوان «پدیده‌ نوظهور اخبار جعلی» از آن یاد می‌شود، تفاوت‌های اساسی با چنین اشتباهاتی دارد. این پدیده طی یک دهه اخیر با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین اطلاع‌رسانی و به‌ویژه شبکه‌های اجتماعی و پلتفرم‌های موبایل ـ پایه، کاملاً از یک پدیده حاشیه‌ای و فانتزی به پدیده‌ای فراگیر، جریان‌ساز، تأثیرگذار و البته مخرب تبدیل شده است.

کتاب تشریح می‌کند که خبرسازان و جعل کنندگان خبر دیگر همچون دهه‌های گذشته افراد و شخصیت‌های حاشیه‌ای نیستند که در انزوا مطالب عجیب و غریبی را جعل و مخاطبان اندکی را با خود همراه کنند، بلکه آنها امروز به پلتفرم‌های زیادی دسترسی دارند و با پیوند خوردن با کانون‌های ثروت و قدرت در کسری از ثانیه مطالب خود را با ظاهری جذاب و واقع‌نما در سراسر جهان پخش می‌کنند و در بسیار مواقع حتی گوی سبقت را از جریان اصلی رسانه‌ای در جهان می‌ربایند.

به عبارت دیگر پدیده اخبار جعلی در واقع نمایانگر وجود بحرانی گسترده در زمینه اعتماد به نخبگان از جمله نخبگان سیاسی و نخبگان رسانه‌ای شاغل در رسانه‌های اصلی دنیا است که کارکنان آنها برای حفظ نقش سنتی خود در دموکراسی‌های لیبرال، دست و پا می‌زنند.

برخی از سرفصل‌های کتاب نیز عبارتند از: اخبار جعلی، جعل در روزنامه‌نگاری، کاهش اعتماد به روزنامه‌نگاری، خبرسازان، جعل‌کنندگان، به اشتراک گذاران و اخبار جعلی و فرهنگ سیاسی دموکراتیک

کتاب «اخبار جعلی؛ دروغ، تحریف و توهم در روزنامه‌نگاری» نوشته برایان مک‌نیر با ترجمه بهجت عباسی در ۲۰۰ صفحه و شمارگان ۵۰۰ نسخه از سوی انتشارات جوینده منتشر شده است.
Share/Save/Bookmark
کد مطلب: 279396