مریم شفقی در گفت‌وگو با ایبنا به مناسبت انتشار «شکار مرغابی»

معیارم برای ترجمه نو بودن کار است

 
تاریخ انتشار : شنبه ۱۲ خرداد ۱۳۹۷ ساعت ۰۹:۰۴
گزارشگر : مائده مرتضوي
 
 
مریم شفقی درباره معیار انتخاب خود برای اثر می‌گوید: معیار انتخاب یک کار برای برگردان به فارسی برای من، نو بودن کار و معاصر بودن آن است. دیگر اینکه معیار و یا نکته‌­ای متمایز در خود نویسنده یا اثر وی وجود داشته باشد که به آن اثر اولویت ببخشد.
 
به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) یکی از بهترین‌ راه های آشنایی با تحولات فکری،‌ سیاسی و اجتماعی یک جامعه مطالعه نمایشنامه‌های معاصر است. در این بین مطالعه آثار ادبی روسیه از جایگاهی ویژه برخوردار است. یکی از این نویسندگان لودمیلا اولیتسکایا، نویسنده ده‌ها مجموعه کتاب قصه‌، نمایشنامه‌ و چند داستان و برنده جایزه ادبی «کتاب بزرگ» روسیه است. از نمایشنامه‌های مهم او می‌توان «مربای روسی» را نام برد که در حقیقت نمایشنامه‌ای با یادداشت نویسنده تحت عنوان «پس از چخوف» است که امروزه در سالن‌های تئاتر زیادی در روسیه روی صحنه می‌رود. نویسنده دیگری که نامش برای اهالی تئاتر شناخته‌شده‌تر است، آلکساندر وامپیلوف، درام‌نویس مشهور زمان
«مربای روسی» از معدود نمایش‌نامه‌­های وی در قالب پسامدرن است که در حقیقت دیالوگ اولیتسکایا با آنتون چخوف است و دنباله و سرنوشت تلخ "باغ آلبالو" را در عصر حاضر نشان می‌دهد.
اتحاد جماهیر شوروی است. آثار او و به ویژه نمایشنامه‌های‌اش تحول بزرگی در دراماتورژی روسی و تئاتر روسی به حساب می‌آیند. نوشته‌های او نمونه بارزی از شخصیت‌پردازی دوران او، یعنی اتحاد جماهیر شوروی است که در آن دوره داشتن امید و آرزو جایی در زندگی فردی اشخاص نداشت. از آثار قابل تامل او نمایشنامه «شکار مرغابی» است که در خردادماه 1395 به کارگردانی حمیدرضا قطبی در تهران، تماشاخانه ایرانشهر به روی صحنه رفت. این دو نمایشنامه به تازگی از سوی انتشارات هرمس منتشر شده است. برای بحث بیشتر درباره لزوم ترجمه آثار معاصر به‌ویژه نمایشنامه و مخاطبان این آثار با مترجم این دو نمایشنامه مهم، مریم شفقی، عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبائی گفت‌وگویی انجام دادیم که در ادامه می‌خوانید.
 
کار برگرداندن آثار نمایشی ادبیات جهان را از کجا آغاز کردید و ترجمه‌های قبلی‌تان چه تاثیری در این کار داشت؟
تا کنون دو کار اصلی در حوزه برگردان پژوهش­‌های ایران­‌شناسان شوروی از زبان روسی به فارسی انجام داده‌ام. کار نخست، ترجمه‌ای است از «دستور زبان ادبی معاصر فارسی» به تألیف یوری آرونویچ روبینچیک که توسط پژوهشگاه علوم انسانی به چاپ رسید و دومین کارم نیز ترجمه­ جلد سوم از دوره سه جلدی پایان­‌نامه دکتری والنتین آلکسیویچ ژوکوفسکی است که با عنوان «موادی برای مطالعه گویش بختیاری» منتشر شد. در این کار علاوه بر مقابله و تصحیح اشعار شفاهی بختیاری و برگردان ترجمه روسی این اشعار، تحلیلی زبان‌شناختی، ادبی و تاریخی نیز با تلاش دکتر
«شکار مرغابی» او تصویری از کاستی‌ها و معایب زندگی مردم در زمان نظام اتحاد شوروی است و تاثیر بی‌نظمی آن زمان را در زندگی فردی و اجتماعی شخصیت ها نشان می‌دهد
سیدمهدی دادرس، مدرس زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه فدرال قازان، که خودشان هم گویشور بختیاری هستند، انجام شد. 



به طور کلی معیار شما برای انتخاب اثر برای ترجمه چیست؟ معیار انتخاب یک کار برای برگردان به فارسی برای من، نو بودن کار و معاصر بودن آن هست. دیگر اینکه معیار و یا نکته‌­ای متمایز در خود نویسنده و یا اثر وی وجود داشته باشد که به آن اثر اولویت ببخشد.

درباره دو نمایشنامه‌ای که به تازگی با ترجمه شما منتشر شده بگویید (کار در آستانه انتشار است) و اینکه چه خصوصیت ویژه‌ای در این دو اثر بود که شما را ترغیب به ترجمه آن‌ها کرد؟
علت اصلی انتخاب این دو اثر، موفقیت نویسندگان آن بوده و تنها معیار انتخاب این کارها قالب نمایشنامه نبوده است. کارهای لودمیلا اولیتسکایا تاکنون به بیش از 20 زبان ترجمه شده­‌اند. «مربای روسی» از معدود نمایشنامه‌­های وی در قالب پسامدرن است که در حقیقت دیالوگ اولیتسکایا با آنتون چخوف است و دنباله و سرنوشت تلخ «باغ آلبالو» را در عصر حاضر نشان می‌دهد. آلکساندر وامپیلوف نیز نثرنویس و درام‌نویس بنام دوران شوروی است و «شکار مرغابی» او تصویری از کاستی‌ها و معایب زندگی مردم در زمان نظام اتحاد شوروی است و تاثیر بی‌نظمی آن زمان را در زندگی فردی و اجتماعی شخصیت‌ها نشان می‌دهد: در این نمایشنامه می‌بینیم که چگونه نظام اجتماعی موجود، اراده شخص را در زندگی کاری و مدیریت او را در زندگی خصوصی تحت تاثیرات منفی قرار داده است.



چرا
علت انتخاب نمایش‌نامه­‌های روسی برای برگردان به فارسی، قبل از هر چیز، به تمایل درونی و اشتیاقم به کار بر روی آثار ادبی روسی و بعد تئاتر برمی­‌گردد.
به سراغ ترجمه نمایشنامه رفته‌اید و نه رمان. با توجه به اینکه مخاطبان رمان خارجی از نمایش‌نامه‌ها بیشترند.
علت انتخاب نمایش‌نامه­‌های روسی برای برگردان به فارسی، قبل از هر چیز، به تمایل درونی و اشتیاقم به کار روی آثار ادبی روسی و بعد تئاتر برمی­‌گردد. این را هم بگویم که «شکار مرغابی» وامپیلوف حتی پیش از انتشار ترجمه آن، به همت حمیدرضا قطبی، خرداد ماه 95 در سالن ایرانشهر به روی صحنه رفت. البته تفاوت عمیق اجرای نمایش در روسیه با ایران، این است که در روسیه هر نمایش سالیان سال، تا حتی 10 سال می‌تواند با توجه به زحمات انجام شده برای اجرا و هزینه دکور ادامه پیدا کند. ولی «شکار مرغابی» آقای قطبی، علی رغم زحمات بسیار بازیگران و دکور بسیار جذابی که داشت تنها یک ماه بر روی صحنه اجرا بود. بسیار علاقمندم این اجرا در زمان دیگری تکرار شود و بهتر از آن این که نمایشنامه «مربای روسی» هم امکان اجرا روی صحنه‌های تئاتر را پیدا کند.


تئاتر «شکار مرغابی» به کارگردانی حمیدرضا قطبی/ تماشاخانه ایرانشهر خرداد 1395

به نظرتان مخاطبان دو اثری که ترجمه کرده‌اید چه قشری را شامل می‌شوند؟  آیا طبقه متوسط هم قادر به برقراری ارتباط با آن هست یا خیر؟
هر دوی این آثار، ویژگی طنزی تلخ از مشکلات اجتماعی اطراف را با خودشان همراه دارند و این طنز تلخ، بار فلسفی کار را معتدل ساخته و از این راه می‌تواند جذابیت خواندن یا دیده شدن را برای قشر متوسط هم ایجاد کند.

 
 
 
Share/Save/Bookmark
کد مطلب: 261568