خبرگزاری کتاب ايران (IBNA) 20 خرداد 1398 ساعت 9:48 http://www.ibna.ir/fa/doc/longint/274920/ادغام-آرشیو-کتابخانه-ملی-شنا-کردن-خلاف-جهت-آب -------------------------------------------------- سیروس پرهام در گفت‌وگو با ایبنا مطرح کرد: عنوان : ادغام آرشیو با کتابخانه ملی «شنا کردن خلاف جهت آب» بود ماجرای دور ریختن لفافه سند متمم قانون اساسی چه بود؟ -------------------------------------------------- سیروس پرهام، موسس آرشیو یا سازمان اسناد فعلی مي‌گويد: یکی از مسئولان آرشیو در چند دوره پیش که رشته‌ایی غیرآرشیوی داشت، لفافه سند متمم قانون اساسی را دور ریخت، زیرا تصور می‌کرد که این لفافه اضافه است. متن : خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)،حرف زدن از آرشیو و بررسی وضعیت گذشته و فعلی آن بدون جویا شدن نگاه و نظر سیروس پرهام، موسس آرشیو ملی، منتقد ادبی و فرش شناس ممکن نیست؛ فردی که هنوز هم دل در گرو سازمانی دارد که با علاقه و پیگیری آن را بنا کرد و هنوز چند و چونش را بررسی می کند و نمی توان حرفی از جزئیات سازمان اسناد به زبان آورد که استاد پرهام از آن بی اطلاع باشد. در ادامه گفت وگوهایی که با مهندس علی زرافشان، معاون سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران و فریبرز خسروی، معاون اجرایی سازمان اسناد و کتابخانه ملی داشتیم، سراغ سيروس پرهام رفتیم تا آنچه که بر سازمان اسناد گذشته را، با ایشان در میان بگذاریم و سخن آخر را از موسس آن بشنویم. هر آنچه که برخی آن را، سوالات خام یا جهت دار دانستند از موسس آرشیو ملی پرسیدم تا دریابیم تا چه اندازه ایراد به رویکرد فعلی آرشیو ملی درست است یا نادرست و حرف آخر را از زبان متخصص این حوزه بشنویم. چرا آرشیو زیرمجموعه کتابخانه ملی قرار گرفت؟ آیا این درست است که به دلیل ارتقای کیفیت پژوهش های آرشیوی بود؟ بهانه اصلی ادغام آرشیو به کتابخانه صرف جویی در بودجه بود که عملی نشد و در همان زمان نامه ای نوشتم و شرح دادم که امکان ندارد بتوانید صرفه جویی کنید، برای اینکه دو دستگاه با دو شرح وظایف متفاوت و مراحل و روش های کاملا متفاوت که موارد استفاده آنها هم فرق دارد؛ یکی کتاب و دیگری سند به چه شکل می توان در بودجه آنها صرفه جویی کرد. این دو مکان هر کدام فضای خاص خودش و کارشناسان ویژه خودش را می خواهد و امکان صرفه جویی نیست و در عمل نیز چنین شد. به عبارتی هدف صرفه جویی محقق نشد و آسیب هایی به دلیل مدیریت های متفاوت، سلیقه ای و بدون تخصص در حوزه اسناد به آرشیو وارد شد. البته همان موقع پوراندخت سلطانی، کامران فانی و ایرج افشار با این ادغام مخالفت کردند، چون آن ها به طور دقیق می دانستند آرشیو و کتابداری چیست، به این تصمیم اعتراض کردند. من نیز مقاله ای با عنوان شنا خلاف جهت آب در نشر دانش منتشر کردم. اما بنابر تصمیم سازمان برنامه و بودجه تصمیم گرفته شد که چنین ادغام غیرکارشناسی صورت بگیرد. در آن زمان حتی نامه ای به رئیس جمهور وقت، سیدمحمد خاتمی نوشتم و دلایلی را برای نادرست شمردن این کار توضیح دادم که ایشان نامه را به سازمان برنامه و بودجه ارجاع داده و زیر آن نوشته بودند که کار کارشناسی است و باید به آن ترتیب اثر بدهند که مسئولان وقت به آن اعتنایی نکردند و ادغام آرشیو با کتابخانه ملی بدون توجه به مخالفت های کارشناسان انجام شد. با وجود ادغام آرشیو با کتابخانه ملی تقریبا از دو دهه پیش همیشه و در هر فرصتی که پیش آمد، مخالفت خودم و نادرست بودن این ادغام را متذکر شدم. بنابراین آن موقع صحبتی از ارتقای پژوهش های آرشیو در میان نبود، بلکه صحبت از یک ادغام کارشناسی نشده و نادرست بود. حال اگر امروز دلیل دیگری برای آن ذکر کردند، بماند. شما که آرشیوهای دنیا را رصد می کنید، چنین ادغامی را سراغ دارید؟ قدیمی ترین آرشیو مدرن یا به سبک امروز متعلق به دانمارک است که پیشینه آن به 300 تا 400 سال پیش برمی گردد. البته اگر تاریخ باستان ایران را ورق زده باشید، آرشیو نخستین بار در سومر دیده شده که اسناد مهم را در مکانی نگهداری می کردند و همزمان در دوره هخامنشی نیز مرکز نگهداری اسناد مهم کشوری داشتیم که البته نه به شکل امروزی و با نام آرشیو، اما جایی را در نظر گرفته بودند که اسناد مهم را در آن نگهداری می کردند و از این مکان محافظت می شد. در برخی از کتب تاریخی آمده، آرشیوی در منطقه جی اصفهان ساخته می شود که با عنوان دژ نبشت تا زمان صفویه آثار آن به جا بوده است، اما بعدا این ساختمان از میان رفت. حال تصور کنید کشوری که از گذشته های دور پیشینه نگهداری اسناد دارد، یک دفعه تصمیم می گیرند که دو سازمان غیرمرتبط را با هم ادغام کنند. چنین کاری تنها می توانست در کشورهای آفریقایی صورت بگیرد که تا مدت ها پیش مستعمره بودند و نه تاریخ ثبت شده آن چنانی دارند نه آرشیوی. زیرا تشکیلات اداری آنها تا سال ها پیش دست کشورهای استعمارگر بود. البته بعدا مشخص شد که کانادا نیز چنین گرفتاری داشته و حال درصدد است که این دو دستگاه را از هم جدا کند، اما در هیچ جای دیگر دنیا چنین ادغامی صورت نگرفت. چرا قرار گرفتن مدیرانی با مدرک کتابداری در مسئولیت آرشیو را بر نمی تابید؟ پرسش خوبی است، زیرا یکی از ایرادات اساسی من در همان زمان مطرح شدن ادغام آرشیو با کتابخانه ملی قرار گرفتن یک مجموعه مجزا و تخصصی زیرنظر مجموعه ای بود که کارشان چندان به هم ارتباط نداشتند و مسئولان دو ساختمان رشته های مرتبط با هم نداشتند. همان موقع اصرار داشتم که این کار قبل از هر حرکتی باید کارشناسی شود اما متاسفانه آنچه به جایی نرسید، تقلا و تکاپوهای من و برخی از دوستداران آرشیو بود و حتی بعضی از فعالان و متخصصان حوزه کتابداری که با این ادغام مخالف بودند. نکته اساسی اینجاست که اگر ادغام کتابخانه ملی و آرشیو کار درستی بود، چرا افرادی مانند کامران فانی، پوراندخت سلطانی و ایرج افشار که خودشان متخصص و آبدیده کتابداری بودند با این ادغام مخالفت کردند و در این راه نیز تلاش های فراوانی انجام دادند، اما این تلاش ها مورد توجه مسئولان وقت قرار نگرفت و یک حرکت اشتباه انجام شد. برای همین سال هاست که معتقدم ادغام کتابخانه و آرشیو بدون بررسی های کارشناسی صورت گرفت و باعث شد که یکسری افراد با رشته کتابداری در مسند مسئولیت آرشیو قرار بگیرند که این حضور غیرتخصصی باعث آسیب هایی به آرشیو شد. چه آسیبی؟ می توانید به موردی اشاره کنید؟ مدت ها بود که سند متمم قانون اساسی گم شده بود، تصور می کنم در سال های 53 یا 54 بود که به ما اطلاع دارند، فردی این سند را در اختیار دارد و قصد فروش آن را دارد. با پیگیری های فراوان و با احتیاط تلاش کردیم تا فروشنده را راضی به اهدا سند کنیم که مقدور نشد و بالاخره با کمک نخست وزیری وقت، امیرعباس هویدا توانستیم سند را خریداری کنیم و در آرشیو قرار بدهیم. در آن موقع، کنار سند یک لفافه کرباسی قرار داشت که این لفافه نشان می داد سند قانون اساسی به مدت هفتاد سال در بانک شاهنشاهی ایران و انگلیس نگهداری شده است، این لفافه تا مدت ها در کنار سند قرار داشت تا اینکه پس از ادغام و با حضور مسئولان مختلف این لفافه از سند جدا شد. یادم نیست، دقیقا چه وقت متوجه شدم که لفافه سند نیست، اما تصور می کنم در دهه 80 یا اوایل 90 بود که دیدم لفافه سند نیست، وقتی پرس و جو کردم، گفتند که مسئول سابق آرشیو که رشته اش غیراسنادی بوده، به لفافه سند معترض شده و گفته این اضافه چیست که در کنار سند است و اصلا چه لزومی به نگهداری آن است و دستور می دهد لفافه سند را دور بیندازند! این یکی از لطمات حضور مسئولان غیرآرشیوی در یک مرکز اسنادی ملی بود. اگرچه حرف در این رابطه بسیار است. البته اسناد ما در طول تاریخ در معرض آسیب های فراوانی قرار گفتند و این به دلیل ناآشنایی به ارزش و اهمیت اسناد بوده است، اگرچه برخی به اهمیت اسناد واقف بودند اما در میان مقامات دولتی نیز کسانی بودند که از ارزش اسناد بی اطلاع بودند. به طوری که در کتاب رستم التواریخ آمده است: زمانی پوست نوشته هایی از دوره باستان داشتیم که برخی فرامین و وقایع مهم روی آن ها نوشته شده بود تا اینکه در دوره فتحعلی شاه، برخی از این اسناد هزار ساله و کهن تر که در سرای شاهی در اصفهان نگهداری می شد در یک آتشبازی به وسیله حکام وقت اصفهان از میان رفت. به طوری که می گویند برای درست کردن ترقه و فشفشه از این کهن نبشته ها استفاده شد!!!