خبرگزاری کتاب ايران (IBNA) 1 ارديبهشت 1398 ساعت 9:00 http://www.ibna.ir/fa/doc/longint/273744/نمایشنامه-نویسی-هیچ-ژانری-دیگری-ارجح-نیست -------------------------------------------------- علی عابدی در گفت‌و‌گو با ایبنا مطرح کرد؛ عنوان : در نمایشنامه‌نویسی هیچ ژانری بر دیگری ارجح نیست دیگر خیلی تمایل ندارم که متنم را در اختیار دیگران قرار دهم -------------------------------------------------- علی عابدی می گوید: هیچ سبک و ژانری بر دیگری ارجح نیست. چه تئاتر مستند و چه سورئالیسم و چه تئاتر ابزورد و عبث‌گرایی. متن : به گزارشخبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، دو نمایش نامه خرمگس و این خونه به هم ریخته ست نوشته علی عابدی در یک کتاب، در نشر نیماژ منتشر شده است. عابدی که در نمایش نامه های پیشینش با نگاه به موقعیت های اجتماعی و بومی، جوایزی را کسب کرده بود، در این دو نمایشنامه، انتقادهای اجتماعی اش را با طنزی گزنده و در فضایی گروتسک و با تاکید بر ویژگی های زبانی کار، بیان می کند. با علی عابدی درباره این کتاب گفت وگویی داشته ایم که در پی می آید. در تاریخ نمایش نامه نویسی ایران و جهان خودتان را وامدار چه نمایشنامه نویسانی می دانید؟ من چندان به این موضوع توجه نکرده ام که وامدار چه نمایشنامه نویسانی خواهم بود یا هستم. بیشتر این نکته را مد نظر داشته ام که فضای شخصی و دنیای شخصی خودم را داشته باشم. خیلی توجه و نگاهی به آثار دیگران نداشته ام. هر چند آثاری که مطالعه کرده ام و در ناخودآگاه ذهن من قرار دارد و شاید در لحظه نوشتن، از جلوی چشم من رد شوند. من در این برهه از زمان و سن و سالی که دارم به تئاتر ابزورد علاقه مندم. آثار نمایش نامه نویسانی نظیر فرناندو آرابال، بکت، یونسکو و نمایش نامه هایی از این دست علاقمندم. اما این که آثار این ها در هنگام نوشتن به چه میزان به من الهام می دهند، آگاهانه نیست. سعی می کنم با توجه به دانش و جهان بینی خودم که با آن زندگی می کنم و سرمشق آثارم هست، فضای شخصی و منحصر به فرد خودم را داشته باشم. در شیوه دیالوگ نویسی شما، استفاده از تکنیک های ابزوردنویس ها دیده می شود. اما در ساخت جهان داستان، از رنگ های بومی استفاده نمی شود. چرا؟ بله. شاید آثار من به آن جنس از آثار نمایش نامه نویسان ابزورد پهلو می زند. اما در این مورد که رنگ های بومی در آثارم استفاده نمی شود، اتفاقا این نکته همیشه در ذهن من هست که به شکلی فضاهای بومی را پیوند دهم به نمایشنامه هایی که می نویسم. این قضیه یکی از دغدغه های من است که بتوانم آن روایت ها و داستان های بومی و فضاهایی که درش زندگی کرده ام و قصه هایی که شنیده ام را در آثارم بیاورم. در کار آخرم هم آن نوع روایت ها را تا حدودی دخالت داده ام. هر چند که قبل از این که در فضاهای گروتسک بنویسم، آثار من رنگ و بوی بافت محیطی و اجتماعی محل زندگی ام را داشت. در برخی از نمایشنامه هام مثل تارا یا مرد حلبی چنین بود. ولی کمرنگ بود. اما در نمایشنامه های خرمگس، این خونه به هم ریخته ست و تیولا، این جنس کارها کمتر بوده و کمتر به آن توجه شده است. من فکر می کنم این نکته، خیلی تعمدی نیست. اما اینکه در کارهای بعدی هم این فضا خواهد آمد یا خیر، نمی توانم الان قضاوت کنم. فضای دو نمایشنامه خرمگس و این خونه به هم ریخته ست به هم نزدیک است و همین طور شباهت هایی به تیولا دارد. با تاکیدی که شما بر دیالوگ نویسی دارید، برخی از ویژگی های اجرا هم از دل متن بیرون می آید؛ مثلا ریتم.در هنگام نوشتن متن به چه میزان به اجرا فکر می کنید؟ چون من معمولا نمایشنامه هایی را که می نویسم، کارگردانی هم می کنم، بخشی از ذهن من در حین نوشتن به سمت کارگردانی هم پیش می رود. و شاید در مواردی، در هنگام نوشتن، به لحاظ کارگردانی از متن جلوتر هستم. گاهی حتی پیش از پایان نمایشنامه، به لحاظ کارگردانی طراحی های خودم را در حین نوشتن انجام می دهم. و چون معمولا خودم کارگردانی می کنم، سعی می کنم که اگر قرار است چیزی حذف شود، حین نوشتن این کار انجام شود و نه در حین تمرین و رسیدن به اجرا. و چون خودم روی ریتم کار، خیلی حساس هستم در حین دورخوانی و تمرین هم، گاهی دستی در نمایشنامه می برم و سعی می کنم که ریتم ایده آلم، اجرایی و عملی شود. اینکه کارهای نویسنده شباهت هایی به هم داشته باشد را چطور می بینید؟ امکان دارد یکدفعه شاهد نمایشی در ژانر و فضایی دیگر از شما باشیم؟ قبل از نمایش نامه های خرمگس و تیولا و این خانه به هم ریخته ست، بیشتر در فضاهای اجتماعی می نوشتم. مثل مرد حلبی، تارا و حیدر. من در خیلی از جشنواره ها با این کارها بودم و خیلی از جوایز نمایشنامه نویسی این بخش ها را هم گرفتم. این نمایش نامه ها برآمده از شرایط سن و سال من در آن دوران بود. اما در این برهه از زمان، دیگر آن دغدغه ها را ندارم. هر چند که در کارهایی که الان می نویسم، دغدغه های فولکلور و بومی و محلی هست که به نوعی می کوشم آنها را در فضای درام بگنجانم. یکی از مهم ترین ویژگی های نمایش نامه های شما، زبان است. آیا زبان نمایش نامه، جهان و اتمسفر را می سازد یا جهان، منجر به شکل گیری زبان می شود؟ زبان، جهان تصویری من را نمی سازد، بلکه آن جهان، زبان نمایش نامه را می آفریند. یعنی آن جهانی که در ذهن من هست، با این دیالوگ های پینگ پنگی و این ریتم صحنه، کامل تر می شود. زبان صرف، جهان من را نمی سازد. بلکه برعکس است، جهان نمایش نامه است که باعث می شود من از این زبان استفاده کنم و چنین کارکردی برای زبان در نظر بگیرم. چون من ابتدا آن دنیایی را که می خواهم بسازم را در ذهن تصور می کنم و بعد کلمات را در قالب آن جهان ساخته، می آورم و کارکرد زبان را پی ریزی و برنامه ریزی می کنم. شما و جلال تهرانی، هم نسل هستید. بین نمایش نامه های شما هم شباهت هایی هست. در کارگردانی؛ شاید. خودتان چه نگاهی به این موضوع دارید؟ خیلی خوشحالم که هم نسل جلال تهرانی عزیز هستم و به آثار ایشان هم خیلی علاقه دارم. اگر شباهتی هم بین کارهای ما هست باعث فخر و افتخار است. اما فکر می کنم که کارهای جلال بیشتر در فضای ابزورد است و من معمولا در فضای گروتسک و کاریکاتور گونه می نویسم. از سوی دیگر، کارهای جلال در فضای اجتماعی معاصر و پیرامون خودمان می گذرد. من به مساله جنگ و دغدغه های فرا ذهنی می پردازم. فکر می کنم مغایرت های مفهومی در آثار ما وجود دارد. موقعیت در کار شما کمدی نیست، اما با رگه هایی از طنز مواجهیم. طنز چه کارکردی در نمایش نامه شما دارد؟ موقعیت در کار من، کمدی هست اما نه از جنس فکاهی و سرگرم کننده، بلکه یک کمدی سیاه است. کمدی ای که کارکرد زبانی اش طعنه و پهلو می زند به مسائل انسان معاصر و جریانات اجتماعی و چیزهایی که پیرامون زندگی خودمان هست. دیگر همه به تلخی و دهشتناکی مسائل جنگ واقف هستیم و به نظر من، تکرارش دیگر اهمیتی ندارد. به همین خاطر هم می کوشم آن را با یک لحن و زبان دیگری بیان و با طنزی گزنده به تماشاگر منتقل کنم. در نمایشنامه های شما قحطی شوهر آمده؟ تقریبا تمام زن ها به دنبال شوهرند. این قحطی شوهر، به نوعی ساخته و پرداخته ذهن خودم است که با توجه به مسائل جنگ و مسائلی که همیشه ما با آنها درگیر بودیم، شکل گرفته است. به نظر من، اولین ضربه جنگ به خانواده است و بعد به اجتماع. طبیعی است که مردها همیشه در صف اول جنگ ها هستند. و خانواده با از دست دادن پدرها و شوهرها ضربه می خورد. در یک فضای فانتزی، این طور در نظر گرفته می شود که اگر وضعیت به همین روال پیش برود، قحطی شوهر پیش می آید. و زن ها همه در جست و جوی بهترین فرصت، برای شروع یک زندگی تازه هستند. در واقع یک فضای سیال و برساخته از ذهن خودم است. کارگردان های دیگر در اجرا با متن های شما چطور برخورد می کنند؟ من تجربه واگذاری متن به کارگردان های دیگر را داشته ام و خیلی نتیجه مطلوبی نگرفتم. به جهت این که اگر امکانات و فضای متن را درک نکنند، به یک کمدی سطحی و نازل می رسند. این نکته ای ست که من اصلا علاقه ای به آن ندارم که به هر قیمتی بخواهم مخاطب را بخندانم و از هر فرصتی برای ایجاد سرگرمی صرف استفاده کنم. متاسفانه گاهی اجرای نمایش نامه های خودم را دیده ام که بخش طنز را تقویت کرده اند و آن جدیت ماجرا و روح تراژیک کار را نگرفته اند و در اجرا به یک کمدی سطحی بسنده کرده اند. به همین خاطر، دیگر خیلی تمایل ندارم که متنم را در اختیار دیگران قرار دهم. چون تا به حال نتیجه مطلوبی دریافت نکرده ام. در داوری مسابقه نمایش نامه نویسی فجر ۹۷، هیات داوران نمایشنامه نویسان را به انعکاس بدون فیلتر و بی خلاقیت جامعه محکوم کردند. به نظر شما سبک های هنری بر هم شرفی دارند؟ مثلا سوریالیسم بر تیاتر مستند؟ به نظر من، این یک نظریه یک سویه است و خیلی جامعیت ندارد. و نمایش نامه نویسان با هر گرایش و انتخاب و در هر ژانری که بنویسند، می توانند درباره تمام مسائل اجتماعی و روان شناسی و مسائل جهان شمول قلم بزنند. و هیچ سبک و ژانری بر دیگری ارجحیت ندارد. چه تئاتر مستند و چه سورئالیسم و چه تئاتر ابزورد و عبث گرایی. دو نمایش نامه خرمگس و این خونه به هم ریخته ست نوشته علی عابدی، در یک کتاب در شمارگان 700 نسخه و با قیمت 16هزارتومان در نشر نیماژ منتشر شده است.