خبرگزاری کتاب ايران (IBNA) 29 فروردين 1398 ساعت 15:02 http://www.ibna.ir/fa/doc/longint/274249/شمیسا-کارمند-دانشگاه-نیست-عاشق-معلمی -------------------------------------------------- یکی از شاگردان شمیسا در گفت‌و‌گو با ایبنا به مناسبت تولد 70 سالگی او عنوان کرد: عنوان : شمیسا کارمند دانشگاه نیست؛ عاشق معلمی است کلاس درس برای او قشنگ‌ترین جای دنیاست -------------------------------------------------- الوند بهاری می‌گوید: تفاوت سیروس شمیسا با بسیاری از دانشگاهیان ما در این است که او کارمندی در سودای ترفیع و ارتقا و امتیاز نیست، بلکه تمام‌وقت و با تمام وجود معلم است و چنان عاشق آموختن که از رفتار و گفتارش احساس می‌کنید به لذت‌بخش‌ترین کار جهان مشغول است؛ انگار قشنگ‌ترین جای دنیا برای او کلاس است. متن : امروز تولد سیروس شمیسا، از چهره های ماندگار ایران، استاد سابق دانشگاه علامه طباطبای و نویسنده پرکاری است که بیش از 40 عنوان کتاب در کارنامه ادبی خود دارد، به همین مناسبت الوند بهاری، پژوهشگر زبان و ادبیات فارسی که در زمان دانشجویی شاگرد شمیسا بوده است، در گفت وگو با خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، گفت: معلمی شمیسا را در دو ساحت می توان بررسی کرد؛ یکی برای شاگردان مستقیم او، کسانی که در دانشگاه علامه طباطبائی (و چند دانشگاه دیگر) در کلاس هایش نشسته و از دانش او بهره برده اند، و دیگری معلمی اش برای انبوه دانشجویان زبان و ادبیات فارسی در سراسر کشور که کتاب های درسی اش را خوانده اند. به این اعتبار، در سه دهه اخیر، بسیاری از دانش آموختگان زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه های دیگر هم، بخصوص در مباحث بلاغت و فنون ادبی، شاگرد غیرمستقیم شمیسا بوده اند. او اضافه کرد: البته شاید کتاب های شمیسا در تمام حوزه ها به یک اندازه اثرگذار نبوده باشد که طبیعی هم هست، اما تمام کتاب های درسی اش، با بازنگری ها و افزوده هایش در ویراست های بعدی، به چاپ های مکرر رسیده است. کتاب های درسی و غیردرسی شمیسا را باید با نگاه تاریخی ارزیابی کرد؛ باید دید در آن حوزه ها، قبل از کتاب های او، کارهای جدی و آکادمیک به زبان فارسی چقدر بوده و او با چه امکاناتی کتاب هایش را نوشته است، مثلا باید دید قبل از دو کتاب نگاهی به سپهری و نگاهی به فروغ فرخزاد، در کلاس های شعر معاصر دانشگاه ها چقدر به این دو شاعر می پرداخته اند یا خارج از دانشگاه چه پژوهش هایی در نقد و تحلیل سروده های این دو شاعر منتشر شده بود تا اهمیت تاریخی کارهای شمیسا روشن تر شود. بهاری، با اشاره به اینکه تعدد و تنوع کتاب های شمیسا پیش از هر چیز ثمره عشق او به ادبیات است، گفت: شمیسا در ابتدا دانشجوی پزشکی بوده و در اواسط راه تغییر رشته داده، چون دلش با ادبیات بوده است. از لحظه ای هم که ادبیات را انتخاب کرده و معلمی را بر پزشکی ترجیح داده، تمام وقت و شبانه روزی به ادبیات به معنای وسیع آن- ایران وجهان، قدیم و جدید، نثر و نظم- مشغول بوده است. وی در ادامه به آثار شمیسا اشاره کرد و افزود: اولین کتاب های درسی که شمیسا نوشت مربوط به آموزش عروض و قافیه (چه برای دبیرستانی ها و چه دانشجویان ادبیات فارسی) است؛ طبقه بندی و ساختار مناسب، سادگی زبان، ایجاز، و نگاه نو به سنت و تلفیق مباحث کهنه و تازه -که ویژگی اغلب کتاب های اوست- کتاب آشنایی با عروض و قافیهاش را همچنان در شمار بهترین کتاب ها برای یادگیری وزن و قافیه شعر فارسی قرار می دهد، مثلا اصول قافیه را شمیسا با شیوه علمی و امروزی، در چند صفحه، آموزش داده و سپس مباحث و اصطلاحات قدیمی و مسائل تاریخی قافیه را هم با آنها سازگار کرده و همین فصل کوتاه کتابش از اغلب کتاب های مستقل درباره قافیه راه گشاتر است. این پژوهشگر ادبیات فارسی، با اشاره به فرهنگ تلمیحات و فرهنگ اشارات در ادبیات فارسی شمیسا که جزو منابع مهم و مفید در این دو حوزه اند، اظهار کرد: اگر حواسمان باشد که حدود 40 سال پیش امکانات امروز نظیر بسیاری از متون منقح، کتاب های مرجع، و نرم افزارها در کار نبوده و شمیسا تک تک متون کهن را خوانده و یادداشت برداشته، می فهمیم او با چه زحمتی چنین کتاب هایی فراهم کرده است که هنوز گره گشا و مفیدند. او مدام در حال خواندن و یادداشت برداشتن است، بخصوص برای تکمیل و احیاناً تصحیح نوشته های خودش، و برخلاف بسیاری از محققان، زحمت فراهم کردن ویراست جدید و افزودن بر مطالب کتاب هایش را هم به جان می خرد. شمیسا کتاب درسی نویس بسیار موفقی است. در بین کتاب هایش، شاید انواع ادبی و کلیات سبک شناسی (که اوایل دهه هفتاد به چاپ رسیده اند)، در زمان انتشار، تازه تر و کم نظیرتر بوده اند. سبک شناسی نظم و سبک شناسی نثر سال ها در رشته ادبیات فارسی تدریس می شد، اما شمیسا شاید اولین کسی بود که کتابی درباره مسائل نظری و مقدمات و روش های سبک شناسی، با عنوان کلیات سبک شناسی، نوشت که بعدها مقاله ها و کتاب های زیادی با استناد به آن نوشته اند. تازه ترین کتاب درسی او، تاریخ تطور نثر فارسی، هم به قول خودش داستان نثر فارسی است و قدری با سبک شناسی نثر فرق دارد. او ادامه داد: شمیسا گزیده هایی هم از غزل های مولانا، منطق الطیر عطار، اشعار مسعود سعد سلمان، و کتاب المعجم فی معاییر اشعار العجم فراهم کرده است که در آنها دانش و تجربه معلمی را با ذوق درآمیخته و با انتخاب های خوبش سبب موفقیت این گزیده ها شده است. او چند کتاب هم از انگلیسی و عربی ترجمه کرده که بیشتر در حوزه های بلاغت و نقد ادبی اند، ولی خیلی کم دیده شده اند، مثلا تأثیر شعر عربی بر تکامل شعر فارسی واقعا کتاب مهم و کم نظیری برای تحقیق در جنبه های گوناگون شعر قدیم فارسی و عربی است که 16 سال از انتشارش گذشته، ولی چندان دیده نشده و قدر ندیده است. الوند بهاری بهاری درباره شاگردی در محضر شمیسا گفت: من از دانشجویان قدیم دکتر شمیسا نیستم؛ زمانی که وارد دانشگاه شدم، او در آستانه بازنشستگی بود و بخت یارم بود که توانستم یک درس با او بگیرم و در چند کلاس دیگرش به طور آزاد شرکت کنم. در این کلاس ها، چیزی که بیشتر توجه من را جلب کرد، و به نظرم راز موفقیت اوست، علاقه او به کارش است؛ شمیسا هم از یاد دادن و هم از یادگرفتن بسیار لذت می برد؛ هیچ وقت به دانسته هایش بسنده نمی کند و همواره در حال یادگرفتن است و از اینکه چیزی به جوان ها یاد دهد، عمیقا، شاد می شود و همیشه برای این کار حوصله دارد. شمیسا کارمند دانشگاه نیست؛ عاشق معلمی است بهاری درباره وجه تمایز شمیسا با دیگر استادان اظهار کرد: فرق شمیسا با بسیاری از دانشگاهیان ما این است که او کارمند دانشگاه نیست، بلکه واقعاً معلم است. دانشگاهیان زیادی می شناسیم که صبح ها، مثل کارمند، سر ساعت مشخصی وارد محل کار می شوند، و در انتظار پایان ساعت کارشان با بی میلی وقت می گذرانند و به حقوق آخر ماه فکر می کنند. شمیسا این طور نیست و وقتی که سر کلاس است، از رفتارش، احساس می کنید حرف زدن با جوان ها درباره مسائلی که به آن ها علاقه دارد برای او لذت بخش ترین کار عالم است؛ انگار قشنگ ترین جای دنیا برایش کلاس است. برای من، در کلاس های دکتر شمیسا، آنچه از دانش و تسلط او بسیار مهم تر است، آن درخششی است که در چشم هایش می بینم، وقتی به بیت لذت بخشی می رسد، و شور و هیجانی که در صدای او، از لابلای کلماتش، بیرون می زند و دانشجو را با خود به عالم متن یا موضوعی می برد که درباره اش حرف می زند؛ بسیار می داند اما اگر هزار برابر می دانست و چنین شور و علاقه ای نمی داشت، کلاس هایش حاصلی نداشت، مثل بعضی از دانشمندان بزرگی که محقق خوبی هستند، ولی معلم خوبی نیستند. من از کلاس های شمیسا این را آموخته ام که علاقه و اشتیاق به موضوع، و لذت بردن از کار، مهم تر از اطلاعات و دانش است. بهاری در پایان گفت: شمیسا شاعر و داستان نویس هم هست، ولی شعرها و داستان هایش در سایه کارهای پژوهشی او خیلی کم دیده شده است. هجده ساله بود که شعرهایش توجه احمد شاملو را جلب کرد و در مجله خوشه چاپ شد . می توان گفت شمیسا هم یکی از آن کشفهای شاملوست که گذر زمان ثابت کرد درباره استعدادشان اشتباه نمی کرده است، اما داستان های شمیسا اصلا دیده نشده است. برای نمونه، پیشنهاد می کنم علاقه مندان به ادبیات فارسی داستان میرزا یونس از کتاب آینه و سه داستان دیگر شمیسا را ببینند، که نمونه ای درخشان در بهره گیری از مسائل آکادمیک و دانش ادبی کهن برای پرداختن داستانی طنزآمیز است.