خبرگزاری کتاب ايران (IBNA) 19 شهريور 1398 ساعت 8:00 http://www.ibna.ir/fa/doc/mizgerd/280540/مواجهه-بی-واسطه-واقعه-عاشورا-تن-روح-زخمی-می-کند -------------------------------------------------- یاسین حجازی در بخش دوم میزگرد «بازسازی، بازخوانی و ترجمه مقاتل در دوران معاصر»: عنوان : مواجهه بی‌واسطه با واقعه عاشورا تن و روح را زخمی می‌کند طاووسی مسرور: جای تردید نیست که مادر امام چهارم ایرانی بوده است -------------------------------------------------- یاسین حجازی معتقد است: درباره واقع عاشورا هم آنچه که می‌تواند به ما تاثیر بیشتری عطا کند، مواجهه بی‌واسطه با اتفاق است. اگر فیلترها کنار برود کم کم من با خود واقعه مماس می‌شوم و بعد واقعه تن و روح من را هم زخمی می‌کند. متن : خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)- مقتل نگاری شیوه ای رایج برای انتقال رخدادهای مرتبط با واقعه عاشورا، در طول تاریخ اسلام بوده است. در این میزگرد که با حضور سعید طاووسی مسرور، پژوهشگر تاریخ تشیع و یاسین حجازی نویسنده کتاب آه؛ بازخوانی مقتل حسین ابن علی علیهما السلام برگزار شد، مقوله بازسازی، بازخوانی و ترجمه مقاتل در دوران معاصر مورد توجه قرار گرفته است. در بخش دوم میزگرد، طاووسی مسرور پس از ارائه تاریخچه ای از توجه به مقوله مقتل نگاری به زبان فارسی در دوران صفویه، به ضعف در زمینه ترجمه مقاتل می پردازد و یاسین حجازی از لزوم توجه بی واسطه به واقعه عاشورا و کم کردن از تحلیل و تحشیه برای درک عمیق تر از آن رخداد می گوید: در مقوله مقتل نویسی در قرن اولیه می شود احتمال داد کسانی مانند ابی مخنف از منبع واحدی استفاده کرده اند ولی در قرون بعدی آیا کاری که مقتل نویسان انجام می دادند گردآوری مطالب از منابع مختلف و در نتیجه بازسازی مقتل نبوده است؟ از این منظر نمی شود نفس المهموم را ادامه یک سنت دانست؟ طاووسی مسرور: تفاوت کار شیخ عباس در توجه ایشان به صحیح بودن منابع و همین طور مکتوب بودن منابع است. به ویژه از قرن پنجم به بعد آنچه رخ می دهد ورود شفاهیات و اقوال بدون سند به مقاتل است. یک توضیح دیگری را هم اینجا بدهم که به نظرم مهم است. در بین مقتل نویسان اولیه می بینیم که ابومخنف شاگرد جابر جعفی بوده است و استاد و شاگرد هر دو مقتل داشته اند اما ابومخنف در مقتلش حتی یک روایت از جابر نقل نکرده است. چرا؟ به این دلیل که ضرورتی وجود نداشته است. در زمانی که ابومخنف مقتل خود را می نوشته، مقتل جابر جعفی هم وجود داشته و در دسترس بوده و کپی کردن از آن کار معناداری محسوب نمی شده است. نکته آنچه گفتم این است که از حدود قرن سوم به بعد این حس به وجود می آید که آثار قدما در حال از بین رفتن است و به همین خاطر شیوه پرداختن به مقاتل را تغییر دادند. از آن به بعد هر کسی که به مقتل نویسی رو می آورد، اهم مقاتل قبل از خود را کپی می کرد و بعد سخنانش خودش را هم اضافه می کرد. عده ای به این شیوه انتقاد کرده اند ولی مسئله این است که آنها می دانسته اند راه نگه داری از میراث گذشتگان چنین بوده است. به همین دلیل است که کسی مانند طبری مقاتل پیش از خود از جمله مقتل هشام کلبی را کپی کرده است. طبری مقتل ابومخنف را نداشته است. مقتل هشام کلبی را داشته است و از قول او مقتل ابومخنف را نقل کرده است. طبری خود هشام کلبی را هم ندیده بوده است. یعنی بعد از فوت هشام کلبی به دنیا آمده بوده است. اما کتاب هشام کلبی موجود بوده است. این گونه هم نبوده که هشام از ابومخنف شنیده باشد. او از ابومخنف کپی کرده بود و طبری هم از هشام کپی کرده بود. مقتل عوانة بن الحكم که طرفدار نگاه بنی امیه است را هم کپی می کند. مقتل عمار دُهنی و مقاتل دیگری را هم کپی می کند و بعد مجموع این گردآوری می شود مقتل طبری. کاری که طبری کرده است گزینش و چینش است. در کتاب الارشاد شیخ مفید هم همین روند را می بینیم؟ طاووسی مسرور: شیخ مفید در کتاب الارشاد حتی یک نقل از طبری نیاورده است. به این دلیل که به منابع طبری دسترسی داشته و مستقیم از هشام کلبی استفاده کرده موارد ذکر شده از ابومخنف را کپی کرده است. ولی در حال حاضر ما نه مقتل هشام کلبی را داریم و نه مقتل ابومخنف و نه مقتل عمار دهنی را. حال اگر این کپی ها انجام نمی شد ما جز نقل های قرن سوم و چهارم به بعد چیزی در دسترس ما نبود. این کپی کردن هوشمندی گذشتگان ما را در صیانت از میراثی که به آنها رسیده است نشان می دهد. سعید طاووسی مسرور از قرن پنج و شش به بعد ما مشاهده می کنیم که دقت و امانت در نقل روایت ها کمتر و کمتر می شود. این ماجرا از کجا آغاز شد و به گمان شما دلیل آن چه بود؟ طاووسی مسرور: در بین مقاتل موجود لهوف و مثیر الاحزان از اولین مقاتلی هستند که وجوه داستانی قابل توجهی دارند و برخی نقل های خود را مستند به منبع خاصی نمی کنند. سید ابن طاووس گاهی مستند نقل خود را بیان می کند ولی گاهی هم این کار را نمی کند. درباره نسبت این دو اثر هم باید گفت برخی معتقد هستند مثیر الاحزان از روی لهوف نوشته شده است ولی گویا واقعیت این است که برعکس است. لهوف از روی مثیرالاحزان نوشته شده و تفصیل پیدا کرده است. آثاری مانند لهوف و مثیرالاحزان درگیر مقوله اغراق نمی شوند ولی داستان پردازی در آنها وجود دارد اما در همان دوره اغراق را هم در آثاری نظیر مناقب آل ابی طالب ابن شهرآشوب مشاهده می کنیم. ابن شهرآشوب بیان کرده است که بیش از نهصد زخم در روز عاشورا به حضرت سیدالشهدا وارد آمده و همه این زخم ها هم در جلوی بدن بوده است. چه کسی رفته تعداد این زخم ها را بشمارد؟ کتاب ابن شهرآشوب در قالب مناقب است و مناقب ساختاری برای گردآوری روایت های بی سند بوده است. وقتی هم که باب ذکر روایت های بی سند باز شد هر چیزی را می توان نقل کرد. یعنی از مقطعی مقاتل تحت سایه مناقب قرار گرفتند؟ طاووسی مسرور: تقید برای بیان سند کم می شود و کسانی مانند ابن شهرآشوب مستقیم به ذکر قصه مشغول می شوند. وقتی کنگره بزرگداشت ابن شهرآشوب مازندرانی در ساری برگزار شد اتفاق های خوبی در مورد ایشان رخ داد. مقالات فراوان نوشته شد و ترجمه جدید و کامل مناقب ایشان منتشر شد. هر کسی هم از علما که به کنگره پیام داده بود تمام و کمال از بزرگی و خوبی ایشان گفته بود. بالاخره ابن شهرآشوب از رجال شیعه در قرن ششم بوده و رهبر شیعیان حلب سوریه محسوب می شده است. اما رهبر معظم انقلاب در پیامی که برای این کنگره فرستادند به نکته مهم و لازمی اشاره کردند. ایشان از همان فرصت پیام استفاده کرده بودند و تذکری داده بودند. گفته بودند که اگر شما می خواهید خدمتی به ابن شهرآشوب کنید وقتی بگذارید و اسناد مربوط به مرسلات او را پیدا کنید. باید این کار را انجام داد. باید دید که آنچه ابن شهرآشوب بیان کرده است در منابع قدیم تر هم ذکر شده یا نشده و از اساس چند درصد آن ذکر شده است. در حال حاضر عمده اشکالی که به کتاب ابن شهرآشوب می شود این است که بی سند است. در مورد متن های دیگر هم می شود این کار را انجام داد. امسال دیدم درباره کتاب روضه الشهدا این کار را انجام داده بودند. حجازی: آقای محمد حقی این کار را انجام داده اند. کتابشان هم در انتشارات کتابستان معرفت منتشر شده است. طاووسی مسرور: بله. ایشان نقل هایی که می شده منابعی برای آنها پیدا کرد را نگاه داشته و نقل هایی از روضه الشهدا که هیچ منبعی نداشته است را حذف کرده است. مثلاً در روضه الشهدا نقلی هست به نام روضه شیرین خانم که ایشان آن را از کتابش حذف کرده است. به عبارت دیگر یکی دیگر از کارهایی که در مورد مقاتل می شود انجام داد مستندسازی آن آثار است. کتابی که بین همه مقاتل و مناقب تبدیل به کتاب محبوب میان عموم مردم می شود روضه الشهدا است. دلیل اینکه این کتاب چنین محبوبیتی می یابد چیست؟ از سوی دیگر این را هم می شود پرسید که این کتاب چه نقشی در شکل دادن به رویکرد ما نسبت به سوگ حسینی داشت؟ طاووسی مسرور: کتاب روضه الشهدا بیش از آنکه تاریخ باشد جنبه ادبیات دارد. یکی از دلایل محبوبیت آن به فارسی نوشته شدن آن است. در روزگار صفوی نوشته شدن چنین متنی به فارسی اهمیت داشت. از زمان خلیفه دوم تا صفویه مفهوم ایران وجود نداشت و حتی کلمه ایران به کار نمی رفت. ما خراسان و سیستان و طبرستان و آذربایجان داشتیم اما ایران نداشتیم. صفویه ایران را احیا کرد و هویت ایران را تعریف کرد. شاه اسماعیل تنها تشیع را رسمی نکرد. او احیاکننده ایران هم هست. او چهار پسر داشت که هر چهار پسر را به اسم های ایرانی نام گذاری کرد. نکته مهم این است که در آن بازه زمانی نیازمند متون فارسی در حوزه عاشورا بودیم و روضه الشهدا این نقش را ایفا کرد. حجازی: تا پیش از این کتاب متن فارسی درباره واقعه عاشورا نداشتیم؟ طاووسی مسرور: ما مقتل فارسی داشتیم. خانم دکتر رقیه میرابوالقاسمی کتابی درباره این مقاتل دارد که از ابتدا تا قرن دهم مقاتل را بررسی کرده است. بر این پایه می شود گفت ما مقتل فارسی داشته ایم ولی مقتلی که فراگیر باشد و جذاب و شیوا نوشته شده باشد نداشتیم. این مورد بعدی اهمیت یافتن روضه الشهدا است. ملاحسین واعظ کاشفی واقعاً هنرمند است. گریزهای روایی از یک روایت به یک روایت دیگر در روضه الشهدا بسیار جذاب است و همین هم باعث محبوبیت آن شد. اما مهم ترین مسئله این است که صفویه نیازمند متون فارسی بود و برای معرفی و تثبیت آنها هم تلاش می کرد. مجلسی اول کتاب من لایحضره الفقیه شیخ صدوق را شرح کرد برد پیش شاه. شاه گفت دستت درد نکند. احتمالاً کتاب خوبی است. ما که نمی توانیم بخوانیم. همین سخن باعث شد ایشان از نو این کتاب را به فارسی شرح کند که لوامع صاحب قرانیه حاصل آن تلاش بود. علامه مجلسی نماز را به فارسی ترجمه کرد، ادعیه را ترجمه کرده، کتاب های مختلف فارسی نوشته است و... یکی از مهمترین علامه مجلسی که عنوانش حکمت شهادت امام حسین (ع) است را به فارسی نوشته شده است. من اخیراً بخش علم و فرهنگ تمدن اسلامی مدخل شیعه از دانش نامه جهان اسلام را نوشتم. در بخش صفویه من آنجا ذکر کرده ام که آنها دنبال تمدن اسلامی نبودند. دنبال تمدن شیعی بودند. زبان فارسی برای آنها محور تمدن شیعی بود. اینکه روضه الشهدا گل می کند پس علاوه بر هنر واعظ کاشفی به فضایی که این گونه آثار را ترویج می کرد هم باز می گردد. این موضوع که ایرانیان قائل به این هستند که همسر امام حسین ایرانی بوده است تا چه میزان به این رویکرد خاص صفویه که آن را تشریح کردید باز می گردد؟ طاووسی مسرور: این موضوع خیلی کهن تر از این حرف هاست. در قدیمی ترین آثار شیعی و اتفاقاً آثار شیعی که در ایران تولید شده و راویان آن ایرانی بوده اند این روایت بیان شده است. هیچ جای تردیدی نیست که مادر امام چهارم ایرانی بوده است. فقط آقای جعفریان می گوید دختر شاه ایران نبوده است. دختر حاکم سیستان بوده است. قدیمی ترین سند در این زمینه تاریخ سیستان متعلق به قرن سوم است. پس این موضوع جای شبهه ندارد. اما این که همسر امام حسین را دختر شاه ایران معرفی کنند و ائمه را ادامه نسل ساسانیان بدانند توسط برخی از راویان که اتفاقاً ایرانی بوده اند ذکر شده است و فقط دو روایت قابل اعتنا دارد. یکی از ابراهیم ابن اسحاق احمر نهاوندی است و یکی هم از سهل ابن قاسم نوشجانی. نوشجانی در خراسان به امام رضا (ع) گفته است ما با شما فامیل هستیم و وقتی امام می پرسد چطور می گوید از طریق شهربانو. بنابراین روایت مورد بحث بسیار کهن تر از عصر صفویه است. این روایت در بین زرتشتیان ایران هم رواج دارد. ممکن است در دوره صفوی این روایت رواج پیدا کرده باشد اما اصل آن به ان دوره باز نمی گردد. آقای حجازی اگر یکی از مشخصه های اهمیت یافتن روضه الشهدا را احاطه واعظ کاشفی بر روایت در نظر بگیریم، شما در بازخوانی خود از مقتلی مانند نفس المهموم چقدر تلاش کردید از این وجه بهره ببرید. احاطه شما بر تکنیک های روایی چه میزان در بازخوانی مقتل به کارتان آمد؟ حجازی: به نظر من اصولاً بهترین روش مواجهه با یک اتفاق این است که نویسنده هر چه بی واسطه تر با آن اتفاق برخورد کند. مثلاً همین امروز ما داریم خبرهایی می شنویم درباره اتفاقی که به عنوان نمونه در هنگ کنگ در حال رخ دادن است و این خبرها را از قاب خبرگزاری های مختلف می بینیم و می شنویم و نمی توانیم درباره صحت آنها اطمینان حاصل کنیم. درباره واقع عاشورا هم آنچه که می تواند به ما تاثیر بیشتری عطا کند، مواجهه بی واسطه با اتفاق است و نفس المهموم این امکان را به شما می دهد. به این خاطر که از منابع مختلف و متفاوت و گاه با گرایش ها و بن مایه های مذهبی مختلف روایت خود را ارائه می دهد. به عنوان نمونه تاریخ طبری کتاب موثقی برای شیعیان نیست ولی این کتاب از منابع اصلی نفس المهموم است. پس بنابراین مسئله من این بود که هر چه نزدیک تر به اتفاق شوم. چیزی که ما را از اتفاق دور می کند تشتت منابع نیست. افزوده های عاطفی ما به واقعه است. ما عاطفه را پرداخته ایم و عاطفه ما در ماجرا نزج گرفته و جزئی از واقعه شده است. من تلاش کردم تا جایی که می توانستم مراثی، تحلیل ها، تعلیق ها، تحشیه ها و تبیین ها را کنار بگذارم. فرض را بر این بگذارم که من در واقعه حرکت امام حسین(ع) (در اینجا امام را هم بر مبنای ارادت خودم می گویم، در آن نقطه فرض من این بود که ایشان آدمی زادی هستند مانند دیگر آدمی زادها با همه ویژگی های آدمی زاد) هیچ سوالی درباره این سفر ندارم. در کتب مقاتل علاوه بر نقل واقعه ما قلم تحلیل گر هم داریم. به عنوان نمونه در همین کتاب نفس المهموم هم مولف و هم مترجم آن یعنی ابوالحسن شعرانی درباره علم امام سخن می گویند. اینکه چرا همه به امام می گویند این سفر عاقبت خوشی ندارد ولی امام حرف آنها را نمی پذیرد. تحلیل هایی که مولف و مترجم در زمینه دلایل اصرار امام به حرکت ارائه می دهند به جای خود محترم هستند اما روایت برای من محترم بوده است. من یاسین حجازی می خواستم ببینم بعدش چه می شود. صبح است و به محمد حنفیه خبر می دهند که برادرت از مکه بیرون زد. او می گوید من در حال وضو گرفتن بودم و اشکم در قدح چکید. خب این یک تصویر داستانی است ولی اینجا سوال این است که مگر محمد حنفیه به برادرش نگفته بود از شهر بیرون نرو. مگر فرزدق نگفته بود؟ مگر ابن عباس نگفته بود؟ مگر از رفتار ابن زبیر معلوم نبود کلکی در رفتار این پسر جملی زاده وجود دارد؟ همه این پرسش ها می تواند مطرح شود و مطرح می شود ولی من همه این ها را کنار گذاشتم. چیزهایی هم وجود دارد که گاه روایت را منشق می کند. به عنوان نمونه وقتی شما تردید می کنید روز عاشورا جمعه بوده یا دوشنبه بوده یا شنبه بوده است کم کم آدمی حس می کند دچار دوبینی شده و تصویر را واضح نمی بیند. این موارد را هم من حذف کردم و چشمم را بر آنها بستم. من مواجه شدم با مواردی که به فراخور عاشورا دارد به آنها پرداخته می شود. مثلاً در نفس المهموم ما می بینیم که امام یا لشکر مقابل یک بیت شعر دارند و بعد مولف یا مترجم رفته و آن شعر را ریشه یابی کرده و گفته است این بیت را فلان فرد در فلان موضع جنگی بیان کرده است. این ربطی به حادثه ندارد. بنابراین حذفش کردم. ما در زمینه عاشورا گویی که امام حسین را چیزی بیش از آنچه هر آدمی دارد می بینیم. این به هیچ وجه بد نیست ولی حجابی جلوی چشم ما ایجاد می کند. من اگر امام حسین را فردی ببینم که علیه ظلم شورید دیگر همیشه او را مجاهد می بینم. مجاهد نبود؟ معلوم است که بود ولی با فیلتر مجاهد به سراغ امام حسین(ع) اگر برویم آنجا که او به حر می گوید دلیل آمدن من تقاضای شما بود و اگر پشیمان شده اید من برمی گردم را یواش تر نقل می کنیم. اگر فیلترها کنار برود کم کم من با خود واقعه مماس می شوم و بعد واقعه تن و روح من را هم زخمی می کند. آقای طاووسی ما به تفصیل درباره رویکرد بازسازی مقاتل صحبت کردیم. کتاب آه و مواردی از این دست بازخوانی مقتل محسوب می شوند و رویکردی تازه در این زمینه محسوب می شوند. درباره این رویکرد تازه و به طور ویژه کتاب آه هم اگر صحبت کنید ممنون می شوم. طاووسی مسرور: من قبل از صحبت درباره موضوعی که فرمودید می خواستم یک نکته درباره سخنان آقای حجازی بگویم. راوی ممکن است بر اساس عاطفه و محبتی که به امام حسین (ع) دارد یک سری چیزها را نگوید؛ مثلا شما حاضرید یکسری از جزئیات شهادت امام(ع) و خانواده اش را بیان نکنید اما برخی از راویان می گفتند و ملاحظه نمی کردند. من یک موضوع جالبی را در تاریخ می خواندم. سیوطی وقتی به دوره یزید می رسد اساسا واقعه عاشورا را نقل نمی کند. نه اینکه بخواهد آن را حذف کند بلکه می گوید امام حسین(ع) کسی است که اصلا قلب من نمی کشد روایتش را بگویم و می گوید: انالله و انا الیه راجعون و سریعا به سراغ خلیفه بعدی می رود چون او در خودش نمی دیده که درباره عاشورا بنویسد با اینکه 300 کتاب دارد. کتاب آه و امثال این کتاب که البته کم هم هستند باید بگویم این ها نیاز و خدمت به میراث و تراث ماست. اکنون اگر کسی به من مراجعه کند و برای آشنایی با واقعه کربلا منبعی بخواهد من به عنوان نمونه دمع السجوم آقای شعرانی را معرفی نمی کنم. چرا که مخاطب نمی تواند با چنین اثری ارتباط بگیرد. اصلا اسم کتاب را نمی تواند درک کند که به چه معناست. علامه شعرانی کسی است که آیت الله حسن زاده شاگرد او بوده. آقای اسفندیاری می گوید همان طور که مراجع تقلید داریم مراجع تحقیق هم داریم. شعرانی مرجع تحقیق است اما چند درصد از مردم می توانند با ترجمه شعرانی ارتباط بگیرند؟ حالا این را مقایسه کنید که چند درصد مردم می توانند با کتاب آه ارتباط بگیرند؟ این نشان می دهد که این کتاب چه جایگاهی دارد. حتی ترجمه آقای پورکمره ای هم همین طور است. چون هر کدام به مقتضیات زمان خودشان شکل گرفته اند. شما اگر کاشی کاری های کاخ گلستان را در سطح شهر اجرا کنید برای مردم مسخره است چون آن سبک معماری قاجاری است و در آن زمان قابل اعتنا بوده و حالا با ذائقه مردم همخوان نیست. من کتابی مانند فیض الدموم را می خوانم و لذت می برم. ولی خیلی ها استقبال نمی کنند و واژه های مسجع و رنگارنگ در این متن را نمی پسندند. ما باید متون را به آن چیزی که برای امروز قابل استفاده است تصحیح کنیم نه اینکه خرابش کنیم. به گمان من یاسین حجازی از پس این کار برآمده است. اما بعضی وقت ها برخی متن را خراب می کنند. اکنون بی شمار ترجمه از لهوف وجود دارد. خود متن عربی این کتاب تحریف شده است و ده ها لهوف داریم. آقای مصطفی صادقی این کتاب را بر اساس 57 نسخه خطی تصحیح کرده است. من اگر بخواهم کتابی را تصحیح کنم دلیلی نمی بینم همه نسخ را ببینم نهایتا به پنج نسخه اکتفا کنم اما ایشان چون می خواسته متن اصلی را از افزوده ها تشخیص دهد این کار را کرده است. بنابراین امثال این کار لازم است و باید انجام شود. همین مقاتلی که امروز ترجمه شده و بعضا مترجمان هم افراد بزرگی بودند باز می بینیم که ترجمه ها در بین مردم جا نیافتاده است. آقای مهدوی دامغانی فرد کمی نیست اما ترجمه ایشان از مقتل امام حسین(ع) در طبقات ابن سعد را چه کسی می خواند؟ به نظر من ایشان برای محققان ترجمه کرده و هدفش ارائه اثر به مخاطب عام نبوده است. تاریخ طبری را مرحوم ابوالقاسم پاینده ترجمه کرده و بعضی جاها که نمی توانسته را هم ترجمه نکرده است. این کتاب ترجمه دیگری هم ندارد. مقتل خوارزمی از بهترین مقاتل است با اینکه نویسنده اهل سنت است این مقتل هم ترجمه درخور ندارد. ما متاسفانه اصلا ترجمه نداریم و عقب هستیم. پس علاوه بر بازخوانی و بازسازی یکی از مسائل ما در مقوله ترجمه است و در این مورد هم نیازمند اهتمام هستیم. طاووسی مسرور: بله. کتاب هایی هست که متن عربی و ترجمه فارسی شان چاپ می شود و شما می بینید که یک چیزهایی در فارسی هست ولی در عربی نیست یا بالعکس و تعجب می کنید. یا مثلاً سوء تعبیراتی می شود که عجیب است. مثلا شاخه نخل را آتش می زنند که ببینند مسلم کجاست. این را ترجمه کردند که شاخه نخل را آتش زدند از بالای سقف انداختند توی مسجد که افراد بیرون بیایند. در حالیکه اصلا آن موقع بحث مسجد مطرح نبوده و احتمالا پیش فرض مترجم این بوده که مسلم در مسجد است و این ها هم در مسجد دنبال او بوده اند. در حالی که اساسا در روایت اصلی مسجدی وجود ندارد. منظور این است که ترجمه ها مشکل دار است و آنهایی هم که خوب است دست مردم نیست و برای آنها نوشته نشده است. با این همه اراده و اهتمام به امام حسین(ع) چرا دست ما در ترجمه و بازنگری مقاتل خالی است؟ طاووسی مسرور: ما حوصله کارهای جدی نداریم و به همین دلیل دنبال کارهای تکراری افتاده ایم. به همین دلیل کتاب هایی می بینیم که مولف 10 جلد درباره مسلم بن عقیل نوشته و تمامی منابع درباره مسلم را در آن کتاب کپی کرده است. این کتاب به چه دردی می خورد؟ در لوح فشرده تخصصی این حوزه این متون هست. کتاب دیگری درباره مجموعه مقاتل کهن نگاشته شده و مولف از روی سی دی نور چند متن را کپی کرده و می فروشد. پس کار جدی نمی کنیم. البته کارهای خوبی هم شده است مثل کار آقای صادقی که ذکر کردم و کتاب سال عاشورا هم شد یا مثلاً کتاب آقای هدایت پناه با نام بازتاب تفکر عثمانی در کربلا. اما حجم کارهای بی کیفیت از نظر کمی زیاد است. این درد عمومی است. شما اگر توانستید یک کتاب سیره فرهنگی، اجتماعی و حتی سیره سیاسی بنویسید کار درستی کردید. ما درباره امام باقر(ع) حتی یک کتاب خوب هم نداریم! ما به ترجمه کتاب خانم ارزینا لالانی که اسماعیلی مذهب است و نخستین اندیشه های شیعی، تعالیم امام محمد باقر(ع) نام دارد در کتاب سال ولایت جایزه می دهیم اما تالیف چیزی نداریم. درباره امام جواد(ع) یک کتاب خوب هم نداریم. بعد می گویند چه چیزی درباره ایشان بگوییم وقتی 25 سال بیشتر عمر نکرده است؟ در حالیکه 220 روایت از 120 راوی درباره ایشان موجود است و همین ها را می شود تحلیل کرد. استاد من آقای احمد پاکتچی در سخنرانی ای شرایط زمانه امام جواد(ع) را از منظرهای مختلف تحلیل کردند و گفتند ایشان در این شرایط شیعه را حفظ کرد و خاتمه کلام. ایشان نشان داد روایتی از حضرت امام جواد (ع) است در نهی مجسمه سازی و وقتی شرایط را بررسی می کنیم می بینیم در آن زمان بزرگترین مقام مسیحی مذهب بیزانس شمایل گرا بوده و این به جهان اسلام سرایت می کند و در نهایت به همین دلیل امام جواد(ع) آنها را نهی می کند. این در حالی است که در روایت فقهی نهی ایشان آمده و دلایل این کار نیامده است. ما چه کردیم برای امام جواد(ع). در برخی عرصه ها مثل عاشورا و حضرت علی(ع) هم این کم کاری بیشتر به چشم می آید. ولی در همه عرصه ها کم کار کرده ایم. آقای حجازی شما کتاب های قاف و آه را برای بازخوانی سرگذشت ائمه نوشتید. کار جدیدی در این زمینه دارید و این برایتان به عنوان پروژه تعریف شده است؟ حجازی: این برای من یک پروژه است ولی کسی برایم آن را تعریف نکرده است. غالبا این گمانه وجود دارد که جایی هست که به من کمک می کند اما این طور نیست. شخصیت هایی که در مرز طبیعت و ماورای طبیعت ایستاده اند برای من جذاب ترین شخصیت های داستانی هستند. داستان به معنای تماشای آدمیزاد به مثابه یک شخصیت داستانی نه به معنای داستان با همه عرض و طول هایش که می تواند جنبه افسانه ای هم پیدا کند. یکی از شخصیت هایی را که بیشتر دوست دارم لوط نبی است او در نقطه ای ایستاده است که به خانه اش هم کروبیان می آیند و هم انسان های مخبط. زنی که هم بستر اوست آدمی است که هم نظر و هم کیش او نیست. این شخصیت در چهارراه حوادث ایستاده است. تعارض یک آدمیزاد را در این شخصیت می توانید ببینید و اساسا شخصیت دوست داشتنی است و انسان خواهانش است. پیشوای سوم شعیان هم به گمان من در چهارراه حوادث ایستاده است و از کوران حوادثی بیرون آمده و به سوی طوفانی از حوادث می رود. در واقعه این شخصیت در نقطه عدم تعادل ایستاده که به قول داستان نویسان قصه از آنجا آغاز می شود. من اصولا شخصیت هایی از این دست را دوست دارم و طرح هایی هم در این زمینه دارم ولی چندان مایل نیستم تا زمانی که کتاب بیرون نیامده درباره آن صحبت کنم. ولی کار بعدی من هم درباره آدم هایی است که در مرز طبیعت و ماوراء ایستاده اند. آقای طاووسی مسرور ممنون می شوم اگر شما هم درباره کارهایی که در حوزه عاشوراپژوهی در دست دارید توضیح دهید. طاووسی مسرور: من هم دارم این مسیر را ادامه می دهم و در حال حاضر روی برخی مقاتل کهن مشخصاً مربوط به قرون یک تا سه مشغول کار هستم. کار تحقیقی و پژوهشی درباره نوع نگاه نگارندگان و تفاوت ها و هم پوشانی های میان آنها و منابع آنها در دستور کار من است و امیدوارم انشاالله بتوانم این پژوهش را به سرانجام برسانم.