خبرگزاری کتاب ايران (IBNA) 4 شهريور 1398 ساعت 9:34 http://www.ibna.ir/fa/doc/longint/279949/مجموع-تحقیقات-بهرام-بیضایی-شبیه-کار-یک-فرهنگستان -------------------------------------------------- علیرضا کوشک جلالی در گفت‌و‌گو با ایبنا مطرح کرد: عنوان : مجموع تحقیقات بهرام بیضایی شبیه کار یک فرهنگستان است برداشتی که برشت از تئاتر شرق داشت تحت تاثیر نوع اجرای تعزیه است -------------------------------------------------- کوشک جلالی گفت: تاریخ ما روی شانه‌های افراد می‌چرخد. مجموع تحقیقات و نمایشنامه‌های بهرام بیضایی شبیه کار یک فرهنگستان است. وظیفه دولت و متولیان فرهنگی است که بودجه بگذارند و جوانان را به نوشتن نمایشنامه بر اساس متون قوی تاریخی و ادبی تشویق کنند. متن : خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)-مریم منصوری:به تازگی دو نمایش بانوی آواز خوان و پستچی پابلو نرودا با ترجمه و کارگردانی علیرضا کوشک جلالی در مجموعه تئاتر شهر و ایرانشهر به روی صحنه رفت. بانوی آواز خوان نوشته وجدی معووض و پستچی پابلو نرودا نوشته آنتونیو اسکارمتاست. علیرضا کوشک جلالیبرنده جایزه افتخاری تئاتر شهر کلن/آلمان در سال 2016 بود، دارای مدرک درجه یک هنری از وزارت ارشاد و عضو کانون کارگردانان آلمان و ایران است و از سال 1363 در آلمان به عنوان نویسنده و کارگردان مشغول کار است. او بیش تر به زبان آلمانی می نویسد و با هنرپیشگان آلمانی کار می کند. کوشک جلالی برای نمایش نامه پا برهنه، لخت، قلبی در مشت (با کاروان سوخته) جایزه نمایش نامه نویسی آلمان را دریافت کرد. (این نمایش بیش از 700 بار در کشورهای آلمان، سوئیس، اوکراین، بورکینا فاسو، روسیه، آمریکا، ایران، ترکیه ... و در فستیوال های بین المللی اجرا شده است.) در سال 1382، گروه تئاتری علی جلالی آنسامبل را در شهر کلن پایه گذاری کرد و هم اکنون مسئول هنری این گروه است. چهار نمایش نامه از او به زبان آلمانی در انتشارات تئاتر مونیخ آلمان به چاپ رسیده است. در ایران هم انتشارات قطره نمایش نامه های همزاد، با کاروان سوخته، ترجمه نمایشنامه ژوزف و ماریا اثر تورینی و روبینسون کروزو، انتشارات نمایش، ترجمه نمایش نامه پستچی پابلو نرودا و نمایش هابیل و قابیلو انتشارات افراز، ترجمه خدای کشتار اثر یاسمینا رضا و ترجمه آثار و تحقیق در مورد کارل والنتین و لوریو به نام هنر خوب و قشنگه فقط یه کم درد داره، جنون محض اثر مایکل فراین، عروسی خرده بورژواها، گدا و سگ مرده، آن که گفت آری، آن که گفت نه اثر برتولت برشت، ترجمه پوزه چرمی اثر هلموت کراوزه، فرهنگ کوچک ایبسن،را از او منتشر کرده اند. با علیرضا کوشک جلالی درباره نمایشنامه این دو تئاتر و به طور کلی نمایشنامه گفت و گویی انجام داده ایم که در ادامه ایم خوانید: در ابتدا کمی به معرفی وجدی معووض بپردازید و بفرمایید که چرا بانوی آواز خوان را برای ترجمه و اجرا در ایران انتخاب کردید؟ وجدی معووض (نمایشنامه نویس، کارگردان و بازیگر) است که در سال 1968 در بیروت، پایتخت لبنان، به دنیا آمد. در کودکی با خانواده اش به فرانسه مهاجرت کرد. در آنجا کارشان درست نشد و بعد به کانادا مهاجرت کرد. در کانادا دیپلمش را گرفت و از سال 1990 تا 99 هم یک کمپانی تئاتر را به طور مشترک با خانم ایزابل بلانک اداره می کرد. در همان تئاتر، چند نمایش به روی صحنه برد. در سال 1998، نمایشنامه ای از معووض به عنوان بهترین اثر شهر مونترال انتخاب شد. او از سال 2000 تا 2004 یک مرکز تئاتری را اداره می کرد و یک کمپانی تئاتری هم در فرانسه تاسیس کرد. او بسیاری از کارهای اقتباسی را به صحنه برد که از آن جمله می توان به دن کیشوت اشاره کرد. سال 2011 معووض پروژه ای را با پنجاه نوجوان که از مدارس مختلف انتخاب شده بودند، شروع کرد. آنها پنج گروه ده نفره بودند از پنج شهر بلژیک، فرانسه، کانادا که قرار بود به مدت 5 سال با او باشند. ایده این نمایش از نمایشنامه بانوی آوازه خوان گرفته شده بود و این پروژه پاسخی بود به این جمله مادربزرگ که به نوه اش می گوید؛ اگر می خواهی نجات پیدا کنی، باید یاد بگیری که بخونی، بنویسی، حساب کنی، حرف بزنی و فکر کنی. هر فعل این جمله به یک سال و یک شهر مرتبط شده است. آنها دعوت شدند تا در آتن بخوانند، در لیون بنویسند، در آوشویتس حساب کنند، در یکی از کشورهای آفریقایی حرف بزنند و طی یک سفر دریایی فکر کنند. هدف این پروژه دستاوردی تئاتری نبوده، بلکه بیشتر یک مساله اجتماعی بوده و در آن چگونگی تغییرات اجتماعی مطرح بوده است. وجدی معووض در سال 2002، برای مجموعه فعالیت های تئاتری اش نشان شوالیه فرانسه را گرفت. در سال 2005 هم به خاطر نمایشنامه ناحیه ساحلی جایزه مولیر را از آن خود کرد. در سال 2007 هم در مقام کارگردان هنری یک مرکز بین المللی تئاتری کانادا مشغول به کار شد. مسائلی که در نمایشنامه های معووض خیلی به چشم می آید مساله وطن است. غربت و مهاجرت و مباحثی که در ارتباط با مساله جنگ و ریشه های مهاجرت، در آثارش چشمگیر است. نمایی از نمایش بانوی آواز خوان در بروشور نمایشنامه به نزدیکی این متن به شیوه های اجرایی تعزیه اشاره کرده اید. کمی در مورد این وجوه نمایشنامه اشاره کنید و اینکه آیا به همین دلیل، کار را در صحنه دو سویه اجرا کردید؟ یادم هست سال 1995 وقتی یوجینیو باربا، کارگردان و نظریه پرداز صاحب نظر ایتالیایی که به ایران آمده بود و یک مجلس تعزیه را در سالن انتظار مجموعه تئاتر شهر دید، بعد از دیدنش چنان حیرت زده شده بود که می گفت؛ چرا این شیوه اجرایی را به دنیا معرفی نمی کنید؟ این شیوه در خودش همه چیز دارد. متاسفانه ما یک دهه بعد از ثبت تعزیه در یونسکو، از این نمایش سنتی، اغلب فقط در مراسم عزاداری امام حسین (ع) استفاده می کنیم. در حالی که تعزیه بار اجرایی خیلی قوی ای دارد و برداشتی که برشت از تئاتر شرق دارد به میزان زیادی تحت تاثیر نوع اجرای تعزیه است. نه فقط تعزیه، بلکه دیگر شیوه های اجرایی نمایش ایرانی؛ مثل نقالی و سیاه بازی و ... همه سرنوشت غم انگیزی داشته اند و به آنها پرداخته نمی شود و در حال نابودی هستند. من این شیوه اجرایی را نه فقط در مورد این نمایشنامه، بلکه در نمایش موسیو ابراهیم و گل های قرآن نوشته اریک امانوئل اشمیت هم استفاده کردم که خیلی خوب جواب داد. ما با یک صحنه خالی روبه رو بودیم و یک شکل مدرن از پرده خوانی و استفاده از شیوه های تعزیه و نقالی. در بانوی آواز خوان هم من به شکلی قوی تر از این شیوه استفاده کرده ام. علاوه بر این در تمام طول کار یک جنگی در بین بود و من این جنگ را به صورت دو سویه اجرا کردم و قهرمان ها و ضد قهرمان هایی که آن وسط دست و پا می زنند. در بانوی آواز خوان با نگاهی به ادیپ شهریار در موقعیت جنگ های جوامع امروزی مواجه نیستیم؟ من در مقدمه ترجمه این نمایشنامه هم آورده ام که بانوی آواز خوان برای من، نوعی ادیپ شهریار مدرن است. کشف حقیقت، سفر اودیسه واری است که اینجا انجام می گیرد و دوقلو ها به ریشه های سکوت مادر و جنگ خانمان سوزی که در کشورشان اتفاق افتاده پی می برند. برداشت من به عنوان مترجم و کارگردان این بود که نمایشنامه، اقتباس مدرنی از ادیپ شهریار است، که تصویرگر نتایج دنیاییمی شود که در جنگ و انتقام دست و پا می زند و باعث بروز تراژدی های کابوس واری از نوع بانوی آوازخوان است. پستچی پابلو نرودا را سال ها پیش ترجمه کردید، با توجه به شهرت جهانی نرودا، در این نمایشنامه آیا بیشتر بر حرکت های اجتماعی و سیاسی دوران آلنده تاکید شده یا بر شاعرانگی نرودا؟ برای اولین بار که با این کار در آلمان برخورد کردم، شاعرانگی این کار و تاثیری که یک هنرمند در جامعه می گذارد، برای من جالب توجه بود. نمایشنامه در عین حال که به سیاست هم می پردازد، خشونت تئاتر سیاسی را ندارد و بیشتر ما با نوعی رئالیسم شاعرانه و پدیده ای به نام عشق مواجهیم. در واقع پابلو نرودا نسلی را با این عشق، که مسری است، بیمار می کند و این نشانگر تاثیر فوق العاده این شاعر روی مردم است. بیشتر مسائل اجتماعی در این کار مطرح است و بعد مسائل سیاسی و کودتایی که در شیلی اتفاق افتاد. وحشت از جنگ و وحشت از کودتا؛ اهرم هایی که در شیلی بود، در ایران هم به شکل وحشتناکی به چشم می خورد. و همین جنبه های سیاسی، اجتماعی و عاشقانه این نمایش بود که من را ترغیب کرد تا این نمایش را دو مرتبه روی صحنه ببرم. نمایی از نمایش پستچی پابلو نرودا در این نمایش، ما با اجرایی رئالیستی مواجهیم. بی هیچ تاکیدی بر شاعرانگی اجرا یا شعر- تئاتر و... اما شاعر بودن نرودا در درام و زندگی پستچی بسیار موثر است. ولی، گویا شما به قصد، از هر گونه پیچیدگی در اجرا پرهیز کرده اید؟ من نمی خواستم در این کار، نرودا را به عنوان یک شاعر مطرح کنم. این بعد نرودا را همه می شناسند. بخشی که برای من اهمیت داشت، این بود که علی رغم اینکه او فرد مهمی است و قرار است نوبل ادبیات به او تعلق بگیرد، در حزب کمونیست فعال است، در مسائل اجتماعی فعال است، کاندیدای ریاست جمهوری است و.... با این همه، او برای یک پستچی، برای یک آدم عادی وقت می گذارد. و همین تاثیرگذاری اش بر آدم های عادی و نوع برخوردش با مردم برای من جذاب بود. این که برای آنها وقت می گذارد و درد شان را می فهمد. شاعرانگی این اجرا برای من در نوع برخورد نرودا با انسان هایی ست که دور و برشان هستند. یعنی از برج عاج با آنها برخورد نمی کند. بلکه همسطح آنهاست و وارد مشکلات روزمره شان می شود و به همین دلیل هم از مردم دور نیست. و درد مردم را خیلی خوب متوجه می شود. علاوه بر ترجمه، شما به زبان آلمانی، نمایشنامه هایی نوشته و اجرا کرده اید. با این شناخت و تجربه، نمایشنامه نویسی ما به نسبت جهان، کجا ایستاده است؟ متاسفانه در ایران، مراکز دولتی دست اندر کار امور هنری، توجه زیادی به نمایشنامه نویسی ندارند و تا زمانی که حمایت دولتی نباشد، فقط یک سری کارهای فردی است که در این زمینه انجام می شود. فردوسی زندگی اش را می گذارد و شاهنامه را می نویسد. به این ترتیب، تاریخ ما روی شانه های افراد می چرخد. مجموع تحقیقات و نمایشنامه های بهرام بیضایی شبیه کار یک فرهنگستان است. وظیفه دولت و متولیان فرهنگی است که بودجه بگذارند و جوانان را به نوشتن نمایشنامه بر اساس متون قوی تاریخی و ادبی تشویق کنند. بر اساس شاهنامه، آثار مولوی، حافظ و... متون دراماتیک بنویسند. مابه اندازه کافی در زمینه ادبیات غنی هستیم. مثلا نمایشنامه ای که خود من نوشتم، به نام رعنا، احتیاج به پشتیبانی دولتی داشت. من یک سال وقت گذاشتم و به گیلان رفتم و با نویسندگان و افراد مختلف و نوه، نتیجه های رعنا مصاحبه کردم. چنین کاری به یک گروه نیاز دارد. اگر آلمان یا فرانسه بود، آنها به این کار بودجه ای اختصاص می دادند. در آلمان، هر سال به بهانه های مختلف فراخوان می دهد و نمایشنامه نوشته می شود. به نمایشنامه های منتخب پول می دهند و در تئاترهای بزرگ اجرا می شود. به این ترتیب است که ادبیات شان را حفظ می کنند و به آن پر و بال می دهند و گسترش پیدا می کند. اما در اینجا، تمام این کارها فردی است. کار فردی را هم نمی توان خیلی جلو برد و افراد خسته می شوند. قطره ای است میان دریا. به این ترتیب می توان گفت که نمایشنامه نویسی ایران به دلیل عدم حمایت دولتی و عدم پشتیبانی مالی که وجود دارد، خیلی عقب مانده است و اگر به همین شیوه ادامه پیدا کند، ما از خیلی از شیوه های مدرن اجرایی که می توانیم داشته باشیم، دور می مانیم. کما اینکه هنوز تعزیه را به شکل کلاسیکش اجرا می کنیم. چون هیچ پشتیبانی در این زمینه نمی شود، خیلی حالت موزه ای پیدا کرده اند و نسل جوان نمی تواند با آنها ارتباط برقرار کند. اما در بانوی آواز خوان امکان دارد نسل جوان، جذب شیوه اجرایی شوند و سپس متوجه شوند که ریشه در تعزیه و برشت دارد، ترغیب می شوند که شیوه های اجرایی تعزیه و تکنیک برشت را بشناسند و خودشان هم از این شیوه ها ایده می گیرند. همین باعث می شود که شیوه های کهن زنده بمانند و به شیوه مدرن اجرا تبدیل شوند. من اجرایی از سهیل پارسا دیدم که از کانادا، آرش بیضایی را آورده بود و کار مدرنی بر اساس شیوه تعزیه انجام داده بود. از دل شیوه های اجرایی سنتی و با تلفیق سنت و مدرنیته، می توان به شیوه های اجرایی جدیدی دست پیدا کرد. چرا در ایران، بیشتر از ترجمه های تان اجرا کرده اید و نه از نمایشنامه های خودتان؟ این طور نبوده که من فقط ترجمه ها را در ایران کار کرده باشم. مثلا اجرای نمایشنامهپابرهنه، لخت، قلبی در مشت (اصل نمایشنامه به زبان آلمانی است) نمایشنامه خودم بود که سال پیش اجرا کردم. یا نمایشنامه دیگرم هابیل و قابیل که آتیلا پسیانی آن را در ایران اجرا کرد و به جشنواره ای در کلن دعوت شد. موسیو ابراهیم که من بر اساس قصه اریک امانوئل اشمیت نوشتم. البته کارهای ترجمه هم اجرا کرده ام از یاسمینا رضا و دیگران... اما به طور کلی، من بر اساس موقعیت درونی خودم نمایشنامه هایی را انتخاب می کنم و به صحنه می برم. اما چون در آلمان هستم، بیشتر نمایشنامه هایم را به زبان آلمانی نوشته ام. برای نمایشنامه پابرهنه، لخت، قلبی در مشت به من جایزه نمایشنامه نویسی آلمان را دادند. من به لحاظ نوشتن، بیشتر در آلمان ریشه دارم. چون تمام زندگی من در آلمان است و بر اساس مسائل این جامعه می نویسم. ولی این اواخر به دلیل اینکه رابطه ام با ایران بیشتر شده، چند نمایشنامه ایرانی نوشته ام. از جمله رعنا که پیشتر به آن اشاره کردم. می شود گفت که شصت، هفتاد درصد نمایشنامه هایی که من اجرا کردم ترجمه بوده و باقی، از خودم بوده است. به این ترتیب، خودتان را از نمایشنامه نویسان ایرانی می دانید یا آلمانی؟ من واقعا نمی دانم آلمانی هستم یا ایرانی. شاید تلفیقی از هر دو. وطن اصلی من صحنه تئاتر است. آنجا است که با مردم بیش ترین ارتباط را دارم. و سخن آخر؟ در پایان باید بگویم که مدتی است، مغرضین، دروغگویان و روشنفکرانی که با سلاح شانتاژ و افترا بی شرمانه سعی در مخدوش کردن واقعیت ها دارند، پرسشی را مطرح کرده اند: آیا کوشک جلالی به زبان آلمانی تسلط دارد یا ترجمه ها را کپی می کند و به اسم خودش چاپ می کند. چند توضیح: 1. نمایش پابرهنه، لخت، قلبی در مشت که آن را به زبان آلمانی نوشته ام در سال 1999 برنده جایزه نمایش نامه نویسی آلمان شده است. 2. چهار نمایش نامه به نام باد زرد، خارجی گم شو، مرگ ناتان در اورشلیم، پابرهنه لخت، قلبی در مشت را به زبان آلمانی نوشته ام که در انتشارات تئاتر مونیخ چاپ شده است. 3. یک نمایش نامه به زبان آلمانی به نام ترور دیسکو در انتشارات گوته حافظ منتشر کرده ام. 4. هفت نمایش نامه با نام های سوسیس با گاز خردل، هتل اروپا، عروج فرشته نگهبان در آفریقا، آلمان آلمان، نورگاسموس، همزاد، موسیو ابراهیم و گل های قرآن را به زبان آلمانی نوشته ام که یا توسط خودم یا توسط کارگردان های آلمانی به صحنه رفته اند و در صدد چاپ آن ها در آلمان هستم. 5. 13 سال است که مسئول هنری یک گروه تئاتر آلمانی به نام "Ali Jalali Ensemble" در شهر کلن هستم. 6. به خاطر مجموعه فعالیت های تئاتری ام، در زمینه تالیف، ترجمه و کارگردانی در سال 2016 موفق به دریافت جایزه افتخاری تئاتر شهر کلن شدم. 7. در سال 2007 یک اپرا به زبان آلمانی در اپرای شهر درتموند به صحنه بردم به نام داستان یک افسانه. 8. چندین نمایش نامه از زبان آلمانی به فارسی ترجمه کرده ام که تنها ترجمه موجود در ایران است. 1) پستچی پابلو نرودا 2) پوزه چرمی 3) ژوزف و ماریا 4) سیستم گرون هلم 5) مجموعه آثار کارل والنتین و لوریو 6) فرهنگ کوچک ایپسن 7) جنون محض 8) رابینسون و کروزو 9. بیش از 40 نمایش نامه در شهرهای مختلف آلمان کارگردانی کرده ام. گوبلز مغز متفکر ماشین تبلیغاتی حکومت فاشیستی هیتلری شعاری داشت که به خوبی می توان سایه اش را در خزعبلاتی که در مورد عدم آشنایی من با زبان آلمانی گفته می شود دید: دروغ هرچه بزرگ تر باشد، کارایی اش بیشتر است!