خبرگزاری کتاب ايران (IBNA) 25 شهريور 1398 ساعت 11:04 http://www.ibna.ir/fa/doc/mizgerd/280731/پیشنهاد-ایجاد-میز-ایفلا-ایران -------------------------------------------------- میزگرد بررسی دستاوردهای ایران از همایش‌های سالانه ایفلا/ بخش نخست عنوان : پیشنهاد ایجاد میز ایفلا در ایران -------------------------------------------------- کارشناسان ایرانی سال‌هاست که در همایش ایفلا شرکت می‌کنند اما این حضورها فاقد برنامه‌ریزی‌‌ و هدفمندی لازم بوده است؛ معضلی که شاید تاسیس میز ایفلا در ایران بتواند به آن سامان ببخشد. متن : خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، هشتادوپنجمین دوره نشست ایفلا در حالی برگزار شد که ایران هنوز برنامه منسجم و هماهنگی برای حضور مسئولان کتابخانه هایش در ایفلا نداشت. با وجود اینکه افراد شرکت کننده ایرانی در این کنفرانس، آگاهی لازم از حوزه و کارکرد ایفلا دارند و نیاز کتابخانه ها را به خوبی می شناسند، اما به دلیل فقدان برنامه راهبردی، نمی توان نتایج چشمگیری را از این حضورها انتظار داشت. به منظور بررسی شرایط موجود، اهمیت ایجاد تعامل و تبیین برنامه هایی جامع برای حضور در ایفلا، میزگردی با حضور محسن حاجی زین العابدینی، بازرس انجمن کتابداری و اطلاع رسانی؛ صالح زمانی، مشاور رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی درامور بین المللو سیدعلیرضا طیرانی، مدیر امور کتابخانه ای کتابخانه مجلس در ایبنا برگزار شد که بخش نخست آن را می خوانید: در ابتدا بهتر است بحث را با کارکردهای ایفلا و رویکرد آن در برگزاری همایش های سالانه شروع کنیم. لطفا در این باره کمی توضیح دهید. حاجی زین العابدینی: ایفلا مخفف The International Federation of Library Associations and Institutions، به اختصار IFLA به معنی فدراسیون بین المللی انجمن های کتابداری و نهادهای مرتبط با آن است. این فدراسیون از سال 1926 سابقه فعالیت دارد و امسال هشتادوپنجمین نشست سالانه آن در کشور یونان و شهر آتن برگزارشد. 85 سال است که ایفلا در سراسر جهان برای گفتمان و نوعی ارتباط در مسائل حوزه کتابداری و اطلاع رسانی برگزار می شود. البته این روزها فعالیت ایفلا از حوزه کتابداری و اطلا ع رسانی فراتر رفته است و جایگاه علم اطلاعات و دانش در ایفلا فقط مربوط به کتابداری نیست. ما افرادی از حوزه های مختلف را در ایفلا می بینیم که فعالیت های متنوع و متفاوتی انجام می دهند. در طول این سال ها که نشست های ایفلا برگزار شد و شکل گرفت، تمامی تلاش ها بر این بوده که کتابداری در تمام کشورها بتواند خود را ارزیابی و اصول و چهارچوبی برای خود طراحی کند. بر این اساس فعالیت های مختلفی شکل گرفت و ایفلا توانست در قالب کمیته های مختلف، فعالیت های خود را سازماندهی کند. کمیته هایی که مبتنی بر نیازهایی در طول زمان شکل گرفته و توسعه پیدا کرده است. تلاش بر این بود که مساله صلح و آزادی مساله اصلی باشد؛ نگاه برابر برای همه کشورها و حضور حداکثری اقشار مختلف در سراسر جهان. پس ایفلا به عنوان نهاد داوطلب و غیرسیاسی و راهبردی در سطح جهان عمل می کند و با ارتباطی که با تمام نهادها، موسسات و افراد و گروها دارد، تلاش دارد که مسائل علم اطلاعات در سراسر جهان را به نوعی راهبری نه مدیریت- کند و بتواند مسیرهایی را تعیین کند که با آن بتوانیم به مسائل جهانی پاسخ دهیم؛ یعنی از مسائل کوچکترین کشورهای دنیا تا بزرگترین کشورهای دنیا جزء مسائلی است که در ایفلا مطرح می شود. با توجه به محدودیت توان و نیرویی که هر نهاد، گروه و کشوری می تواند داشته باشد، ایفلا فعالیت گسترده تری دارد و به طور ناخواسته در جامعه گرایش هایی به وجود می آید اما برنامه کلان ایفلا به طور خاص، این است که به مسائل کتابداری و اطلاع رسانی جهان نگاه همه جانبه نگر، غیرسیاسی و غیردولتی داشته باشد. ظرفیت میزبانی ایفلا در ایران را نداریم همایش ایفلا 85 دوره در کشورهای متفاوت برگزار شده و هنوز ایران این کنفرانس را برگزار نکرده است، آیا ممکن است در ایران شرایطی به وجود آید که بتواناین رویداد جهانی را در ایران برگزار کرد؟ آیا چنین درخواستی از طرف کتابداران انجام شده است؟ حاجی زین العابدینی: برگزاری ایفلا یکی از تقاضاها و آرزوهای جدی کتابداران کشور ایران بوده است و در نشست های مختلف این سوال مطرح می شود که چرا همایش ایفلا در ایران برگزار نمی شود؟ برگزاری ایفلا در ایران چند مساله دارد که باید به آن ها توجه کنیم. یکی از مسائل مهم ما، عظم و اراده ملی برای برگزاری چنین نشستی است؛ چراکه ایفلا یک کنفرانس معمولی نیست که بخواهیم با عده کمی آن را برگزار کنیم؛ بلکه اتفاقی است که کل کشور را تحت شعاع قرار می دهد و لازم است در سطحی فراتر از نهادهای کتابخانه ای یعنی در سطح دولت و کشور این مساله مطرح شود. در کشورهایی که همایش ایفلا برگزار می شود، می بینیم که همه مسئولان کشور تا رؤسای جمهوری، اگر در نشست ها حضور نداشته باشند، حتما پیامی به کنفرانس ارسال می کنند. این کنگره در سطح عالی ترین مقام ها برگزار می شود، بین سه تا چهارهزار نفر میهمان از کشورهای مختلف به این کنگره می آیند و از سراسر دنیا در این نشست شرکت می کنند. بنابراین برگزاری همایش ایفلا در ایران نیاز به عظم ملی دارد تا آن را بپذیرد، برایش برنامه ریزی کند و بودجه مناسبی برایش در نظر بگیرد. مساله دوم زیرساخت های کشور ما برای مکان مورد نیاز برگزاری این کنفرانس است؛ چراکه نشست های متعددی به شکل هم زمان و در سالن های متعددی باید برگزار شود. مساله زیرساخت های هتلینگ، حمل و نقل، راهنمایی و رانندگی، فرهنگ گردشگری و به ویژه امنیت، مسائل مهم برگزاری همایش ایفلا است.مساله مهم دیگر ایفلا، لزوم شرکت همه کشورها در آن است. این درحالی است که ما با برخی کشورها مسائلی داریم که نمی توانیم اجازه حضور کتابداران و کارشناسان آن ها را به ایران بدهیم. این موضوع از مسائل جدی است که باید حل شود. همچنین ایفلا دارای بخش هایی است که چندان با موازین شرعی ما هماهنگ نیست، مانند بخش همجنسگرایان. بنابراین فکر می کنم ما به طور شفاف و روشن ظرفیت برگزاری همایش سالانه ایفلا در ایران را نداریم. در صورتی که برگزاری این اتفاق در کشور ما می تواند بسیار برای ما مفید باشد. وقتی میزبانی چنین کنگره بزرگی را می پذیرید، به طبع خانه تکانی در رفتار، فرهنگ و سیاست های خود انجام می دهید. بعد از آن است که کتابخانه های مختلف درگیر این مسائل می شوند، کتابداران ایرانی که تا به حال فرصت شرکت در ایفلا را نداشتند، می توانند حضور در این رویداد را تجربه کنند و این اتفاق می تواند تحول اساسی نه تنها در کتابداری و اطلاع رسانی کشور بلکه در امور مرتبط با علم داده که این روزها بسیار گسترده است، به وجود آورد؛ اما باید برای تحقق آن تلاش کرد. طیرانی: آقای حاجی زین العابدینی به نکات مهمی درباره اینکه همایش ایفلا در ایران برگزار نمی شود، اشاره کرد. به نظرم راهکاری که می توانیم داشته باشیم، در قدم ابتدایی این است که بررسی کنیم آیا می شود ایفلا را در مدل منطقه ای اجرا کرد؟ در واقع می توانیم به آن رویکرد منطقه ای داشته باشیم تا خود را در این جوامع معرفی کنیم. خیلی از کتابداران ما مواجهه درستی با ایفلا ندارند و نتوانسته اند به سمت آن بروند. البته خود ایفلا این مساله را دیده است زیرا طبیعتا همه کتابداران جهان نمی توانند در همایش های سالانه شرکت کنند. اگر به همایش هایی که ایفلا برگزار می کند توجه کنیم، می بینیم که نشست های ایفلا قبل یا بعد از آن برگزار می شوند که شرایطی دارد. در این همایش ها درباره موضوع های مرتبط با کتابداری صحبت می کنند و نتایج در همان ایفلا یا ایفلای بعدی بررسی می شود. نوش آفرین انصاری؛ نخستین ایرانی که در همایش ایفلا شرکت کرد ایران از چه سال و توسط کدام نهاد شروع به شرکت در همایش های ایفلا کرد؟ آیا افراد به صورت مستقل شرکت می کردند؟ زمانی: 92سال است که از ایجاد یک مجمع جهانی می گذرد. در دوره های نخست، نزدیک به 20 کشور عضو آن بودند و اتفاق خیلی فراگیری هم نبود؛ یعنی به این صورت نبود که در دنیا 100 کشور عضو ایفلا باشند و ما عقب افتاده باشیم. حتی سال ها ایفلا تنها در حوزه اروپا و آمریکا فعال بود. فکر می کنم نخستین بار بعد از 1927 در مسکو بود که این دایره اروپا و آمریکا بزرگ شد و سایر قاره ها را نیز دربرگرفت، یعنی 42 سال بعد از نخستین همایش ایفلا و این نشان دهنده این نکته است که ایفلا مرتب در حال توسعه و ایجاد فضای بیشتر بوده است.اما درباره اینکه ما چگونه با ایفلا مواجه شدیم؛ اگر به تطور شکل گیری کتابداری در کشور نگاه کنید، بهطور رسمی دهه 40 را می توان دهه آغاز کتابداری در ایران عنوان کرد که راس آن شکل گیری مرکز خدمات کتابداری بود؛ زیرانخستین نهادی که عضو ایفلا شد مرکز خدمات کتابداری بود.اگرچه ظاهرا در عصر رضاشاه ایران با دوره های کتابداری آشنا شده بودیم. بیشترین اقداماتی که در ارتباط با ایفلا انجام داده ایم به دلیل ورود امواجی بوده است که از غرب وارد حرفه کتابدرای در ایران شده. تا قبل از آن، از راه نیروهای بومی نتوانستیم با ایفلا آشنا شویم. ایفلا را به ما شناساندند و این باعث شد هم زمان با تاسیس مرکز خدمات کتابداری، از تجربیات مجمعی استفاده کنیم که سالانه دور هم جمع می شوند، مشکلات و چالش هایشان را با هم در میان می گذارند و می توانند خیلی از مشکلات ما را حل کنند. بخش های مهم زیربنایی از جمله نظام فهرست نویسی و نظام رده بندی و سایر موارد که در این حوزه روی آن ها کار شده است، منتج از دیدگاه هایی بود که از ایفلا گرفته شد و ارتباط عمیقی با شبکه های تخصصی ایفلا دارد. نخستین ایرانی که در همایش ایفلا شرکت کرد نوش آفرین انصاری در سال 1971 در ایفلای لیورپول بود. این اتفاق ها دو-سه سال بعد از آغاز فعالیت مرکز خدمات کتابداری که حدودا در سال 1969 یا 1968 تاسیس شد، رخ می دهد. بنابراین در ابتدا، مواجه ایران با ایفلا بسیار شکننده و گنگ بود. البته نوش آفرین انصاری در سال 1976 هم در همایش ایفلا شرکت کرد. بعد از آن، حضور در این رویداد ظاهرا متوقف می شود تا بعد از انقلاب که مرکز خدمات کتابداری به کتابخانه ملی منتقل شد و کتابخانه ملی در ذیل مجامعی که با آن ها کار می کرد، مساله تعامل با ایفلا را هم جلو برد. تمام این سال ها یعنی از زمان شکل گیری مرکز خدمات کتابداری تا بعد از انقلاب، بهره مندی ما از ایفلا فنی و تخصصی بود؛ درحالی که ایفلا همان زمان فراتر از حوزه های فنی، به موضوع کتاب و کتابداری نگاه می کرد. گاهی اوقات سایه ملاحضات سیاسی روی ایفلا می افتاد؛ برای مثال تم کنفرانس ایفلا در 1970 در مسکو لنین و کتابخانه ها بود؛ در حالی که هیچ وقت در 85 دوره برگزاری همایش ایفلا، اسم یک فرد را روی تم ها نمی بینید که نشان می دهد چقدر موضوع ایفلا در آن سال ها ابعاد مختلفی داشته است. بنابراین فعالیت های ایفلا فقط به مساله کتابداری، مسائل تخصصی، استانداردها محدود نشده است و تا امروز رو به گسترش بوده است. متاسفانه در ایران مواجه تک بعدی با ایفلا داشتیم. دست نوشته هایی که شرکت کنندگا در ادوار ایفلا باقی مانده است، نشان می دهد همه به سمت نیازهایی رفته اند که در دوره فعالیت خود به آن نیاز داشتند؛ مثلا نوشته های پوراندخت سلطانی در عین حال که از دقت بالایی برخوردار است، این نقص را دارد؛ یعنی دقیقا بر اساس نیازهایی که در آن لحظه داشتیم، در ایفلا شرکت می کردیم. علت این بود که جامعه کتابدار، خیلی بسته تصور شده بود اما امروز در بررسی ایفلا می بینیم که این جامعه از چند هسته تشکیل شده است و به آن core values می گویند. برای مثال می گویند که یک هدف ما همکاری مشترک است و می خواهیم یاد بگیریم که به چه صورت با هم، کار کنیم. یک هدف دیگر ترویج حرفه است تا اعضا بدانند که به چه صورت می توانند آن را ترویج کنند و چگونه می توانند کتابدارهای بیشتری تربیت کنند؟ این خیلی مهم است. آیا کتابدار ما که در کتابخانه کار می کند، فردی است که در دانشگاه رشته علم اطلاعات و دانش شناسی خوانده؟ ایفلا این را نمی گوید. در ایفلا ترویج به سمت مشارکت حداکثری است. کتابدار ما خود را متولی میراث مستند نمی داند یکی از هسته های ارزشی که این روزها در ایفلا مطرح است و از گذشته مطرح بود، مساله تسهیلگری است. در کشور ما کتابخانه ها چقدر حمایتگر و پشتیبان جامعه هستند؟ ما کتابخانه را از منظر نظام خدمات دهی و مدیریت کتابخانه، یک مجموعه می بینیم که یعنی قطع ارتباط با ایفلا؛ یعنی سال 1970 چیزی که می خواستیم از ایفلا گرفتیم و چیزی بیشتر نمی خواهیم. در سیستم استاندارد کتابخانه ها، فهرست نویسی، رده بندی و سرموضعاتی برای نخستین بار در آن دوره به فارسی نوشته شد و این ها، همه نکاتی است که از طریق داده های ایفلا انجام داده شد. با توجه به ساختار ایفلا، ریاست این فدراسیون دو بعد دارد؛ یکی بعد حاکمیتی و دیگری کمیته های تخصصی که به نوعی مانند هیات علمی ایفلا هستند، پنج بخش دارد و حدودا 53 بخش زیر نظر آن ها هر سال در ایفلا فعالیت می کنند؛ مانند کمیته نشریات، استانداردها، مربوط به فهرست نویسی و... اما بخش مهمی که استرانژی می نویسد، راهبرد تعیین می کند، نقش کتابخانه ها را در جامعه پیش می برد و کتابخانه ها را در حوزه هایی مانند صلح و منع خشونت، محیط زیست و ... فعال می کند و زنان و کودکان را از حاشیه به متن می آورد، در ذیل بعد حاکمتی است و در آن دبیرکل، رئیس و تعدادی عضو فعال هستند که براساس رای مجمع عمومی انتخاب شده اند. در این بخش مقداری با ایفلا فاصله داریم. در طول این سال ها هیچ وقت مشارکت این چنینی نداشتیم، علت مهمی که ما وارد این حوزه نشدیم این است که ما -جامعه کتابداری- کتابداری را محدود تعریف کرده ایم، یعنی انتظارمان بیش از این نیست و وقتی کتابخانه تاسیس می کنیم، چه انتظاری داریم؟ می خواهیم مروج فرهنگ باشیم؟ کانون اطلاع رسانی باشیم؟ خیلی از اوقات به نظر می رسد که نقش ترویجی نداشتیم. کتابخانه ای تاسیس و نظام رده بندی و فهرست نویسی برای آن تنظیم می شود و خدماتی ارائه می دهد و اعضا کتاب به امانت می گیرند. این فهم باعث شده که چنین روندی شکل بگیرد. این درحالی است که گاهی ایفلا با ملاحظات سیاسی کاملا هماهنگ می شود. اینکه ایفلا در سال های ابتدایی فعالیت خود در حوزه اروپا و آمریکا فعالیت کرد، خود به معنی سیاسی بودن آن است. امروز این اتفاق کمتر تکرار می شود و وجه غیرانتفاعی که بعدها به آن اضافه شد و در ابتدا روی آن تاکید زیادی نبود، فعالیت گسترده تری دارد. یکی از هسته های ارزشی که ایفلا دنبال می کند موضوع توسعه و منزلت حرفه ای و توسعه دانش است. همچنین حوزه میراث فرهنگی که یکی از راهبردهای ایفلا است. تصور من این است که در ایران یک کتابدار خود را متولی میراث مستند نمی داند؛ درحالی که ایفلا این وظیفه را به کتابدار می دهد. حتی یونسکو ذیل برنامه حافظه جهانی که 1992 ابلاغ می کند، مسئولان این برنامه را پژوهشگران میراث مستند و کتابداران در نظر می گیرد و حتی در حوزه توسعه پایدار، می گویند اگر کتابداران از 17 آرمان توسعه پایدار دفاع نکنند، چه کسی دفاع می کند؟! یعنی مسئولیت های اجتماعی به حوزه کتابداری و حتی به کتابدار محول می شود. حتی اگر امروز به دستورالعمل های کتابخانه ای که در ایران تاسیس می شود، توجه کنید، هیچ کدام به این امور اشاره نمی کند و این یعنی قطع ارتباط با ایفلا؛ یعنی ما نیازی به ایفلا نداریم.ما با ایفلا قهریم و وقتی با یک نفر قهر هستیم. نمی توانیم بگوییم که اگر دوست بودیم این اتفاق ها می افتاد اما کلا ارتباطی وجود ندارد. البته به نظر می رسد در سال های اخیر این دیدگاه بازسازی شده و ما خیلی هدفمندتر در این نشست ها شرکت می کنیم؛ گویی فرصت های مشترک را بیشتر و از نزدیک لمس می کنیم. هیچ برنامه مشخصی برای حضور در ایفلا وجود نداشته است چند سال است که کتابخانه مجلس در همایش های ایفلا شرکت می کند.لطفا درباره رویکرد کتابخانه مجلس دراین باره بگویید. طیرانی:از 20 سال پیش کتابخانه مجلس به صورت نه پیوسته؛ بلکه به صورت گسسته در دوره هایی از ایفلا حضور داشته و رویکرد، بیشتر شرکت در ایفلای پارلمانی و در کنار آن شرکت در ایفلای اصلی بود. این دو موضوع کاملا به هم مرتبط است اما هیچ وقت مانند کل جامعه کتابداری کشور که کتابخانه مجلس به عنوان کتابخانه پارلمانی بخشی از آن محسوب می شود، برنامه مشخصی نداشتیم که در ایفلا می خواهیم چه کار کنیم و در کمیته های علمی و اجرایی چه سهمی داریم. هیچ وقت برنامه مشخصی برای کتابخانه مجلس، انجمن کتابداری و کتابخانه ملی به عنوان متولی وجود نداشت. این سه گروه قبل از برگزاری ایفلا دور یک میز ننشسته اند تا برای آن دوره برنامه مشترکی داشته باشند. ایفلای این دوره هم تمام شده و مانند مسابقلات ورزشی همه دوست داریم درباره آن حرف بزنیم. الان می توانیم بررسی کنیم که از 50 کمیته تخصصی ایفلا، چندتا را می توانیم در ایران مدل سازی کنیم، فراخوان بزنیم و کتابداران را جمع و اعلام کنیم که ما با مثلا این چهار کمیته توانستیم فعالیت هایی را انجام دهیم. حرکت کنیم تا بتوانیم طبق آن برنامه جلو برویم. به نظر من این هماهنگی خیلی مهم است. اگر بخواهم درباره نشست پارلمانی توضیح دهم، این سی وپنجمین دوره ایفلای پارلمانی بود. در فعالیت های امسال، 55 کشور در ایفلای پارلمانی حضور داشتند که یک جامعه 124 نفری می شد که روی موضوعات جستجو در کتابخانه پارلمانی، نوع آوری در کتابخانه پارلمانی و سندی اخلاقی که سه سال پیش ایفلای پارلمانی چک لیستش را آماده کرده بود و موفق شدند در این دوره نهایی کنند و آن را به تصویب ایفلا برسانند- بحث و گفت وگو شد. پارسال ایفلای پارلمانی برگزار نشد. برگزاری این ایفلا بازمی گردد به پیشینه تاریخی کشوری که ایفلا را برگزار می کند و اینکه چقدر پارلمان در آن کشور نقش داشته است و چقدر پارلمان به حوزه کتابخانه و کتابداری توجه دارد. می توان گفت کتابخانه مجلس نخستین کتابخانه رسمی ایران بود و پیش از اینکه کتابخانه ملی شکل بگیرد، کتابخانه مجلس به عنوان نخستین کتابخانه رسمی کشور این وظیفه را بر عهده داشته است. ما از پارلمان های دنیا هستیم که کتابخانه پارلمانی همراه پارلمان فعالیت می کرد و این بعد فرهنگی ایران در مجامع ایفلا نشان دهنده اهمیت کتاب و کتابخانه در پارلمان و قانون گذاری ما است. سیاسی کاری به جای رویکردهای تخصصی! پیش تر به نقش کتابداران در ایفلا اشاره شد؛ در صورتی که کتابدارهای ما با مشکلاتی مانند مسائل معیشتی مواجه هستند. آیا این درست است که در این شرایط به کتابداران ایراد بگیریم که برای بهبود روند شرکت درایفلا کاری انجام نمی دهند؟ آیا این وظیفه کتابداران است یا وظیفه مدیران و مسئولان در سطوح حکومتی و دولتی؟ حاجی زین العابدینی: این مساله راهبردی است و نمی توانیم آن را بر عهده کتابداران یا مسئولان بگذاریم. باید به این نکته توجه کنیم که راهبرد کتابداری در کشور ما چیست؟ اگر ما راهبرد اساسی برای کتابداری کشور داشته باشیم، این مساله در وزارت علوم و بهداشت انعکاس پیدا می کند و کتابدارانی با رویکرد جهانی و کتابدارانی اجتماعی تربیت می کنیم. این کتابداران در کتابخانه ها فعالیت هایی انجام می دهند که خود این فعالیت ها باعث می شود اعضای کتابخانه هم چنین مطالبه و درخواستی داشته باشد. وقتی که جامعه و بدنه کتابداری کشور یعنی کتابخانه ها و کتابداران چنین رویکردی داشته باشند، مجامع تاثیرگذار هم به این سمت و سو می روند. موسسات غیردولتی و نهادهای مدنی مانند انجمن کتابداری و اطلاع رسانی ایران از همین بدنه تشکیل می شود و نهادهای تاثیرگذار آن مانند کتابخانه مجلس، ملی، کتابخانه های مرکزی دانشگاه ها و کتابخانه های بزرگ هم از همین رویکرد و تفکر تغذیه می شوند و از همین کتابدارها استفاده می کنند. برای همین این یک مساله کاملا راهبردی در کشور است. برای مواجهه با ایفلا و سایر مسائل جهانی کتابداری و اطلاع رسانی راهبرد کلان نداریم. نهادهایی داریم که در خیلی از موارد، بیشتر از آنکه حرفه ای عمل کنند، سیاسی عمل می کنند و رویکرد تخصصی کتابداری ندارند. از طرف دیگر به دلیل فقدان راهبرد نگاه کتابدارها بین المللی و جهانی نیست. مسائل مختلفی هم در این موضوع دخیل است؛ از جمله اینکه ارتباط ما از نظر کتابداری و اطلاع رسانی با جهان چگونه است؟ کتابداری ما مانند بقیه بخش های کشور تحت تاثیر راهبردهای کلان کشورمان است. ایران کشوری نیست که در همه عرصه ها حضور جدی بین المللی داشته باشد. از لحاظ زبان، روابط و به دلیل چهارچوب های سیاسی کشور این حضور محدود است و روی همه رفتارها تاثیر می گذارد. اگر به کشورهای حوزه خلیج فارس توجه کنید، می بینید علی رغم اینکه ممکن است درآمد، ثروت و امکانات کمتری از ایران داشته باشند، اما ارتباط های بین المللی بهتری دارند، مشاورهای بین المللی فعالیت می کنند و به صورت اساسی برای آن ها برنامه ریزی می شود. برای همین می بینیم در برخی حوزه ها که به تازگی شروع به کار کرده اند با سرعت، شدت و زیرساخت های خوبی پیش می روند. یک نکته اساسی برای حضور این کشورها در ایفلا این است که راهبرد دارند و براساس ساختار منظمی فعالیت می کنند. امسالیکی از دانشجویان قدیمی را در همایش ایفلا ملاقات کردم. او که در کتابخانه ای در سوئد فعالیت می کند گفت که امسال انجمن کتابداری و اطلاع رسانی این کشور 30 کتابدار جوان و تازه کار را بورسیه کرده و به آن ها گرنت داده تا در ایفلا شرکت کنند، علاقه مند شوند و برای کتابخانه ها ارمغان هایی ببرند و ارتبطات جهانی را گسترش دهند. این رفتار نشان دهنده این موضوع است که برای سوئد مهم است که کتابدارانش رشد کنند و نگاه جهانی داشته باشندو از طرف دیگر در ایفلا آموزش ببینند و آن را به کشور منتقل کنند. بسیاری از اتفاق هایی که در کشور ما افتاده خود ریشه در ایفلا دارد؛ برای مثال دکتر خسروی، که یکی از قدیمی هایی هستند که در بیش از 20 ایفلا حضور داشتند، اشاره می کردند که بخش منابع غیرکتابی کتابخانه ملی، از یکی از نشست های ایفلا گرفته شده تا این بخش را در کتابخانه ملی داشته باشیم. فرض کنید که اگر هر کسی که در ایفلا شرکت می کند، یک چنین دستاوردی داشته باشد، چقدر می تواند به توسعه پایدار کشور کمک کند! درحالی که ما در کشورمان هیچ نهادی که مرتبط با ایفلا باشد و فعالیتش را تعریف و مسئولیتش را قبول کند، نداریم. باید انجمن کتابداری و اطلاع رسانی ایران این کار را انجام دهد اما این انجمن در ایران عضو ایفلا نیست و ما لازم داریم در جایی مانند کتابخانه ملی که توان دارد و این سال ها در این حوزه رونق جدی گرفته است، اداره و میز ایفلا داشته باشیم تا بتواند به سوالات مختلف پاسخ دهد و برای افرادی که می خواهند در ایفلا شرکت کنند، برنامه ریزی و از ظرفیت حمایتی ایفلا استفاده کند؛ زیرا ایفلا گرنت های حمایتی زیادی برای حضور، ثبت نام و هزینه های جانبی دارد و بسیاری از کشورها از این گرنت ها به خوبی استفاده می کنند و کتابداران و افراد کشور را برای استفاده از ایفلا حمایت می کنند. برای مثال ایفلا می گوید که فلان موسسه امسال پنج گرنت برای حضور کتابداران در ایفلا دارد. شرکت در ایفلا باید معنی دار باشد. نکته مهم دیگر این است که بسیاری از افرادی که در ایفلا شرکت می کنند از آن به عنوان فرصتی برای حضور در خارج از کشور نگاه می کنند که رویکرد درستی نیست. ما به عنوان توریست وارد آن کشور نمی شویم؛ بلکه برای شرکت در یک اتفاق بین المللی که گذشته و آینده را به هم بسط می دهد در این کنفرانس شرکت می کنیم. اگر کشور ما راهبرد و میز ایفلایی که لازم است را داشته باشد می تواند هدایت کند که چه کسی از کجا و برای چه منظور در ایفلا شرکت کند و چه دستاوردی داشته باشد، با چه افرادی ملاقات داشته باشد و برای کشور چه چیزی بیاورد؟ در صورتی که الان افراد براساس علاقه فردی شرکت می کنند. طیرانی: افراد براساس علاقه شخصی و سازمانی در ایفلا شرکت می کنند و این سازمان ها هستند که تصمیم نمی گیرند حضور افراد متخصص در این حوزه نیاز است یا نه. این که بخواهند بر اساس بررسی ابعاد موضوع، تنها بار علمی را بگیرند و منتقل کنند،یک بیماری است. متاسفانه تصمیم گیری ها در این زمینه لحظه ای، بدون برنامه و بیشتر مبتنی بر جنبه سفر خارجی است. در این چند سال اخیر توانستیمدر ایفلا چند کمیته برگزار کنیم و چند کار علمی انجام دهیم. قبل از این اینگونه نبود و فقط می خواستند به ایفلا بروند. مساله رفت وآمد بود و هیچ برنامه ای همراهش نبود. حاجی زین العابدینی: برای همین است که اگر توجه کنید می بینید که پیش نشستی برای شرکت در ایفلا نداریم؛ البته در سال 2018 انجمن کتابداری و اطلاع رسانی ایران و روابط بین الملل کتابخانه ملی چنین اتفاقی را شکل دادند اما قبل و بعد از ایفلا نیاز داریم نشست هایی برگزار شود تا متوجه شویم چه کسانی با چه رویکردی به ایفلا می روند و باید چه مسائلی را مطرح کنند. وقتی که برگشتند گزارشی از روند شرکت ارائه دهند تا ارزیابی شود که آیا ارزش این مقدار هزینه را دارد. این مساله در ماموریت های سازمانی نیاز به توجه دوچندان دارد. نکته دیگر این است که مواجهه ما با ایفلا مواجهه مصرف گرایانه باشد یا مواجهه اثرگذارانه؟ اگر تاریخچه گزارش های ایفلا را داشته باشید در گذشته خانم سلطانی، خانم شادمان و آقای سینایی از انجمن کتابداری و اطلاع رسانی در دهه 70 در ایفلا شرکت کردند و گزارش های آن ها در نامه انجمن کتابداران آن زمان و کتاب فرصت حضور خانم سلطانی منتشر شده که خواندنی است. حضور و عضویت این اساتید در کیمته ها، بیشتر فنی بود؛ مانند سازماندهی و فهرست نویسی و گزارش هایی که نوشته شده نشان دهنده این است که ایران اثرگذار بود و از تجربیات دیگر کشورها استفاده و مسائل آن ها را هم مطرح می کرد. در طول زمان معمولا ایرانی ها به عنوان افرادی که فرصتی کوچک برای تاثیر داشته باشند یا بیشتر برای اینکه در ایفلا آموزش ببینند، شرکت کرده اند اما با توجه به سابقه ایران در کتابداری و اطلاع رسانی که در خیلی از زمینه ها از خیلی از کشورها جلوتر هستیم، چه بخش اثرگذاری داشته است؟ هیچ وقت از ایران کسی را در برد مدیریتی ایفلا یا ریاست کمیته ها یا بخش های مختلف نداشتیم اما بحث من این است که باید تصمیم گیری جدی و برنامه مداوم داشته باشیم. باید در برنامه هایی تعیین کنند که برای مثال تا 10 سال آینده در ایفلای 2015 برای مثال می خواهیم یک نفر را در مدیریت ها و پنج نفر را در کمیته ها داشته باشیم. این مساله ای نیست که بخواهد از طرف ایفلا جلوگیری شود زیرا این کار داوطلبانه و مبتنی بر فعالیت جدی افراد است. فضا برای این کار باز است؛ علاوه بر اینکه در چند سال اخیر شاهد هستیم که چند نفر عضو کمیته ها شدند و وقتی گزارش های ایفلا را می بینیم، متوجه می شویم که از فعالیت ایرانی ها خیلی هم راضی هستند. مساله دیگر گزارش های مکتوبی است که باید تهیه و منتشر شود. این مساله مهمی است و من به تمام افرادی که در ایفلا شرکت می کنند، توصیه می کنم حتی در حد یک گزارش هم که شده از ایفلا داشته باشند و برداشتی که فرد در آن برهه از زمان داشته منتشر کنند. خوشبختانه آقای زمانی در ایفلای 2018 و ایفلای امسال یادداشت های خود را نوشته اند. من هم از همه سفرها و کنفرانس هایی که شرکت می کنم، گزارش هایی تهیه کردم و به طور مفصل در وبلاگ شخصی می نویسم و بسیاری از افراد گفتند براساس گزارش هایی که من نوشتم، ایفلا را شناسایی و در آن شرکت کرده اند. به این وسیله هم تاریخ را حفظ می کنیم و هم برداشت های خاص آن دوره که افراد مختلف داشتند را. این اطلاعات می تواند به تصمیم گیری و برنامه ریزی برای توسعه پایدار کتابداری کشور کمک کند. چراکه این حضور و فعالیت ها برای این است که کتابداری را توسعه دهیم و یک گام به جلو ببریم تا کتابدارها خود را محک بزنند و بدانند که با فعالیت های جهانی چقدر فاصله دارند. به طورکلی کتابداری و اطلاع رسانی کشور ما نیازمند این است که راهبردی جهانی، برای مواجهه با ایفلا و باقی نهادهای تاثیرگذار جهانی داشته باشد و نگاه خود را از نگاه محدود محلی و منطقه ای به نگاه جهانی تغییر دهد. همین فعالیت های محلی و منطقه ای ما می تواند خوراک خوبی برای ایفلا باشد؛ زیرا ایفلا براساس کتابداری مبتنی بر شواهد کار می کند و اطلاعاتی که آنجا ارائه می شود اغلب مطالعات موردهای کشورهای مختلف هستند و ما هم از این نظر چیزی کم ندارد.