سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) - مرتضی حاتمی، نویسنده و روزنامهنگار: ادبیات کودک و نوجوان در استان ایلام خیلی نوپاست و هنوز به بالندگی و رشد مناسب و همهجانبه نرسیده است. نگاه عامه در انجمنها و نشستهای تخصصی فرهنگی و ادبی به ادبیات کودک و نوجوان سطحی و گذراست و دغدغههای اصلی و حرفهای برای آن وجود ندارد.
ادبیات کودک و نوجوان تازه کار استان، در مقایسه با استانهای همجوار از قدمت تاریخی کمتری برخوردار است که نداشتن قدمت تاریخی خارج از بحث ماست، اما در حوزه تألیف و انتشار آثار ادبیات کودک و نوجوان در استان ایلام تاکنون اتفاقهای بزرگ و تاثیرگذاری نیفتاده، ادبیات کودک و نوجوان در استان خیلی مورد توجه اهالی قلم و نشر قرار نگرفته و رشد و پویایی مناسبی ندارد. این ادبیات اولویت اصلی اهالی قلم نیست، اما تلاشهایی در این مسیر انجام شده است.
نویسندگان و شاعران این حوزه، اغلب تلاشهای کم و محدودی دارند و به کیفیت محتوایی و ظاهری توجه ندارند و گاهی به سمت و مسیر سفارشی نویسی و کتابسازی برای برخی ادارات می روند. از طرفی ورود غیرتخصصی برخی ادارات در تولید حداکثری، بی ضابطه و غیر کارشناسی توسط کودکان و نوجوانان و نویسندگان غیر متخصص باعث شده که در تولید و آفرینش آثار کوتاهی رخ دهد.
از طرفی تب تند و بالای انتشار آثار سطحی و کم مایه (بخوانید دفترچههای خاطرات و انشاهای دانش آموزی) کودکان و نوجوانان به صورت کتاب، مدتی است که در فضای فرهنگی و اجتماعی استان پیچیده و ساحت جدی و حرفهای و فرهنگی و ادبی این ادبیات را زیر سوال برده است.
قالب آثار
اغلب آثاری که به نام کودکان و نوجوانان در استان ایلام چاپ و منتشر میشود، خاطرات دسته چندم از بزرگترها، نجواهای عاشقانه نوجوانانه، عدم وصالهای عاشقانه، بازنویسی و برداشتهای سطحی و فردی از برخی کتابهای عامه پسند، بازنویسیهای ضعیف از افسانهها و متلهای قومی و بومی و شفاهی را شامل میشود. در استان رمان کودک، مطلقا نوشته و منتشر نشده و رمان نوجوان هم در چهارچوب تکنیکها و اصول استاندارد و رعایت این قالب نوشته نشده است. مجموعه داستان کوتاه نوجوان هم بسیار محدود نوشته و منتشر شده که اغلب فاقد معیارهای قالب و ساختار و محتواست.
بالا رفتن تب انتشار دفترچههای انشا و خاطرات فردی و عاشقانه کودکان و نوجوانان توسط والدین و رقابت برای پز دادن در میان خانوادهها، موجب شده که آثار فاخری در این ادبیات آفرینش نشود و به دغدغهای فردی در میان خانوادهها تبدیل شود.
آثاری که توسط کودکان و نوجوانان با هدایت و نظارت و راهبری والدین، مدرسان و اولیای تربیتی آشنا و متخصص و مجرب در این حوزه منتشر میشود، بحثی جداست که باید در جای خود به بررسی و تحلیل آن پرداخت.
نقش ناشران
برخی از ناشران غیرحرفهای و کاسب کار، والدین را به انتشار دستنوشتههای فرزندانشان در قبال دریافت هزینههای کلان ترغیب میکنند که خود چالش بزرگی است که باید بر این رفتار غیر حرفهای نظارت شود. این گونه ناشران که خوشبختانه آمارشان اندک است با بهرهگیری از ارتباطها از زوایای مختلف، والدین را به انتشار آثار فرزندانشان ترغیب و مجاب میکنند و با دریافت هزینهای بسیار، دست نوشته و گاه خاطرات پیش پا افتاده و اغلب عاشقانه نوجوانان را بدون ویرایش تخصصی و ادبی در سطح نازل در چاپ در تیراژ چند جلد به والدین تحویل می دهند و والدین نیز از این به اصطلاح کتابها برای فخرفروشی و گاه بهرهگیری مزایا و ارائه به مدارس و مراکز آموزشی استفاده میکنند.
اثرات این نوع رفتار غیرحرفهای با کتاب و کودکان و نوجوانان و صنعت نشر و کم توجهی به شعور مخاطب، در بلندمدت دیده میشود و در نهایت فرجام نیکی را نمیتوان در این رفتار غیرحرفهای دید.
نقش رسانهها
گاه نیز ارتباط خانواده با اصحاب رسانه و مطبوعات و خبرگزاری و صدا و سیما موجب میشود که توهم دانایی و اعتماد به نفس کاذب در کودکان و نوجوانان افزایش پیدا کند و گاهی هم برخی ادارات در مناسبتهای مختلف (هفته کتاب، روز دانش آموز، هفته ملی کودک، روز نوجوان و...) بدون تحلیل و بررسی اثر و نگاه کارشناسی و روانکاوی به مولف کودک و نوجوان که حتی شناخت اولیه از کتاب و نشر ندارند، تجلیل و تکریم میکنند! ین مسئله به بررسی و تحلیل کارشناسی نیاز دارد. در اینکه تشویق و ترغیب و انگیزه بخشی به کودکان و نوجوانان که همواره موثر و ارزشمند است، شکی نیست اما ضرورت دارد که با رفتاری حرفهای و مطابق با استانداردهای لازم صورت پذیرد.
آگاهی بخشی و تشریح اهمیت و ضرورت چاپ و نشر آثار کودکان و نوجوانان در قالب کتاب برای ناشران والدین و اولیای تربیتی توسط کارشناسان حوزههای چاپ و نشر و روانشناسی کودک و نوجوان، بسیار اهمیت و ضرورت دارد.
نظارت راهبردی و کارشناسی شده ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان بر رفتار غیرحرفهای برخی ناشران سودجو در این راستا، بهرهگیری از تجارب تخصصی و حرفهای ادارات کل آموزش و پرورش و کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در تجلیل و قدردانی از دانشآموزان مولف، رفتار حرفهای، جدی و اصولی رسانهها در این راستا و نظارت بر فعالیتهای مراکز و اماکن فرهنگی، کتابفروشیها، پاتوقهای کتاب و... می تواند برخی از مشکلات این رفتار را در جامعه کاهش دهد.
میتوان امیدوار بود که با توجه به ظرفیتهای محتوایی موجود در استان ایلام همچون: ادبیات غنی شفاهی و آئینی، تنوع خرده فرهنگها، دفاع مقدس، اربعین امام حسین(ع) و... با همت و تلاش ادارات و سازمانهای دولتی و انجمنهای ادبی، کافه کتابها و تربیت نویسندگان جوان، شاهد رشد و پویایی این ادبیات در استان باشیم که هرگاه مولفان کودک و نوجوان آگاه، اهل مطالعه، در این زمینه تربیت و تشویق شوند، امکان زمینه رشد حداکثری فرهنگی و ادبی و اجتماعی جامعه هدف را فراهم آوردهایم و در نهایت جامعهای آگاه به حقوق شهروندی و فرهنگمحور و دانا خواهیم داشت.
نظرات