به گزارش خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا) به نقل از نیکیاسیا، در حالی که آمارها نشان میدهد مردم ژاپن کمتر از گذشته کتاب میخوانند و شمار کتابفروشیها نیز رو به کاهش است، تعداد کتابخانههای عمومی این کشور طی دو دهه اخیر حدود ۳۰ درصد افزایش یافته است. کارشناسان میگویند کتابخانههای جدید ژاپن دیگر صرفا مخزنهای ساکت کتاب نیستند، بلکه به مراکز اجتماعی، فرهنگی و حتی اقتصادی شهرها تبدیل شدهاند.
در شهر کاگوشیما در جنوب ژاپن، کتابخانه «تنمونکان» که در سال ۲۰۲۲ در شلوغترین منطقه تجاری و تفریحی شهر افتتاح شد، سالانه حدود ۷۰۰ هزار بازدیدکننده دارد. این کتابخانه که در دو طبقه یک مرکز تجاری قرار گرفته، حدود ۵۰ هزار جلد کتاب را در خود جای داده و محیطی متفاوت از تصویر سنتی کتابخانهها ارائه میدهد: جوانان، خانوادهها و کودکان در آن کتاب میخوانند، گفتوگو میکنند و حتی میتوانند نوشیدنی همراه داشته باشند.
یوکو کوجو، معاون مدیریت کتابخانه شهر کاگوشیما، میگوید هدف این مجموعه «ایجاد فضایی برای پیوند دادن همه مردم» بوده است. به گفته او، کتابها نیز بهجای دستهبندیهای خشک سنتی، با موضوعاتی روزمره مانند «کار» و «پرورش» ساماندهی شدهاند تا ارتباط بیشتری با مخاطبان برقرار کنند.
بر اساس آمار وزارت آموزش ژاپن، شمار کتابخانههای عمومی این کشور در سال مالی ۲۰۲۴ به حدود ۳۴۰۰ مرکز رسیده؛ یعنی حدود ۸۰۰ کتابخانه بیشتر از ۲۵ سال پیش.
این رشد در حالی رخ داده که میزان مطالعه کاهش یافته است. طبق نظرسنجی آژانس امور فرهنگی ژاپن، بیش از ۶۲ درصد افراد بالای ۱۶ سال در سال ۲۰۲۳ کمتر از یک کتاب در ماه مطالعه کردهاند؛ رقمی که در سالهای پیش از آن بین ۴۰ تا ۴۹ درصد بود. همچنین طی یک دهه گذشته حدود ۳۰ درصد کتابفروشیهای ژاپن تعطیل شدهاند.
کارشناسان چند دلیل برای رشد کتابخانهها مطرح میکنند. سادائو اوئماتسو، رئیس انجمن کتابخانههای ژاپن، میگوید موج ادغام شهرداریها در دهه ۲۰۰۰ باعث شد بسیاری از اتاقهای مطالعه کوچک در مراکز محلی به کتابخانههای رسمی شهری تبدیل شوند. به گفته او، از دهه ۲۰۱۰ به بعد نیز موفقیت برخی پروژههای «احیای منطقهای» که حول کتابخانهها شکل گرفته بودند، دیگر شهرها را به ساخت کتابخانههای تازه تشویق کرد.
کتابخانهها اکنون در ژاپن به چیزی فراتر از مکان مطالعه تبدیل شدهاند؛ فضایی موسوم به «مکان سوم» در کنار خانه و محل کار یا مدرسه. فومیهیکو سوزوکی، پژوهشگر موسسه پژوهشی دایوا، میگوید کتابخانههای جدید به محیطهایی جذاب تبدیل شدهاند که مردم در آنها علاوه بر مطالعه، در برنامههای قصهگویی، رویدادهای فرهنگی یا کافهها وقت میگذرانند.
بسیاری از این کتابخانهها بخشی از پروژههای بازآفرینی شهری هستند. برای مثال کتابخانه تنمونکان با هدف بازگرداندن مردم به مرکز شهر کاگوشیما ساخته شد؛ منطقهای که پس از راهاندازی قطار سریعالسیر شینکانسن، بخشی از رونق خود را از دست داده بود.
در توکیو نیز کتابخانه «هارومی» در سال ۲۰۲۴ در محل دهکده ورزشکاران المپیک ۲۰۲۰ افتتاح شد تا به قلب فرهنگی و اجتماعی یک مجتمع بزرگ مسکونی و تجاری تازهتاسیس تبدیل شود.
هرچند سرعت ساخت کتابخانههای جدید در ژاپن کاهش یافته، اما روند بازسازی و نوسازی کتابخانههای قدیمی شدت گرفته است. نمونه آن مجموعه «هون نو موری چو» در منطقه چوئو توکیو است که با ترکیب کتابخانه و موزه تاریخ محلی، فضای گستردهتری برای کودکان، آرشیوهای تاریخی، کافه و سالن اجتماعات فراهم کرده و تعداد بازدیدکنندگان روزانه آن سه برابر شده است.
همزمان، بیش از ۲۰ درصد کتابخانههای عمومی ژاپن مدیریت خود را به شرکتهای خصوصی یا نهادهای بیرونی واگذار کردهاند تا هزینهها کاهش یابد و خدمات انعطافپذیرتری مانند ساعات کاری طولانیتر و برگزاری کارگاهها و نشستهای آموزشی ارائه شود.
به این ترتیب، کتابخانه در ژاپن امروز بیش از آنکه صرفا محلی برای کتاب خواندن باشد، به فضایی برای معاشرت، ماندن و زندگی شهری بدل شده است؛ پناهگاهی عمومی در دورانی که خودِ عادت مطالعه رو به افول است.
نظر شما