ابوالقاسم عیسی‌مراد، در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، درباره فعالیت‌های کتابخوانی در کتابفروشی‌ها و تقویت فرهنگ مطالعه، بیان کرد: هر آنچه از جنس خواندن و مطالعه باشد، ارزشمند و نیکو است. مهم نیست مطالعه در چه قالبی اتفاق می‌افتد؛ در باشگاه کتابخوانی، کتابخانه، خانه یا حتی در فضای آنلاین. این اهمیت دارد که فرآیند خواندن و یادگیری در زندگی انسان‌ها جریان داشته باشد.

به گفته وی، کتاب و مطالعه فقط محدود به یک شکل خاص نیست، بلکه هر مسیری که انسان را به سمت آگاهی، شناخت و رشد فردی هدایت کند، ارزشمند است.

عیسی‌مراد با این توضیح که اگر به زندگی انسان‌های بزرگ در حوزه علم و اندیشه نگاه کنیم، یکی از ویژگی‌های مشترک آن‌ها توجه همیشگی به یادگیری، مطالعه و به‌روز شدن است، افزود: البته منظور از بزرگی، بیشتر بزرگی علمی و فکری است؛ چون ممکن است افرادی بدون مطالعه گسترده نیز در جنبه‌های دیگری از زندگی انسان‌های ارزشمندی باشند؛ اما در حوزه دانش، رشد و اندیشه، مطالعه یک اصل جدایی‌ناپذیر است.

مطالعه مؤثر فراتر از خواندن کتاب‌های بیشتر

وی با بیان اینکه انسان زمانی می‌تواند به عمق بیشتری برسد که به مطالعه، یادگیری و تفکر بپردازد، ادامه داد: مطالعه مؤثر نیازمند شرایط و الزاماتی است؛ ازجمله روشمندی، تمرکز، انسجام، هدفمندی و توجه به معنا و عمق مطالب. صرفاً خواندن تعداد زیادی کتاب به تنهایی کافی نیست، بلکه مهم این است بتوان با دقت، تأمل و نگاه تحلیلی، مطالب را درک کرد و از آن‌ها در مسیر رشد فردی و اجتماعی بهره برد.

استادتمام گروه روانشناسی بالینی دانشگاه علامه طباطبایی، با این توضیح که انسان‌های بزرگ همیشه درحال یادگیری هستند، بیان کرد: آن‌ها تصور نمی‌کنند که به نقطه پایان دانش رسیده‌اند، بلکه هر روز تلاش می‌کنند اطلاعات خود را افزایش دهند، دیدگاه‌های تازه بیابند و شناخت عمیق‌تری نسبت به جهان اطراف خود به‌دست آورند. مطالعه یک نیاز دائمی است و محدود به دوره خاصی از زندگی نیست.

کیفیت محتوا مهم‌تر از قالب مطالعه است

عیسی‌مراد، با بیان اینکه امروزه جوامع مختلف با شکل‌های گوناگون محتوا مواجه هستند، ادامه داد: از کتاب‌های چاپی گرفته تا منابع صوتی، تصویری و دیجیتال به زبان‌های مختلف. مهم این است که انسان‌ها خود را در معرض یادگیری قرار دهند و از هر فرصتی برای افزایش آگاهی استفاده کنند. نوع رسانه اهمیت کمتری دارد؛ آنچه اهمیت دارد کیفیت محتوا، هدف مطالعه و روشی است که برای یادگیری انتخاب می‌شود.

باشگاه‌های کتابخوانی فضایی برای گفت‌وگو و رشد فکری

به اعتقاد وی، باشگاه‌های کتابخوانی می‌توانند نقش بسیار مهمی ایفا کنند. اگر این باشگاه‌ها براساس یک چارچوب مشخص، روش‌شناسی درست و برنامه‌ریزی هدفمند فعالیت کنند، می‌توانند فضایی ایجاد کنند که افراد با شوق و انگیزه بیشتری به سمت مطالعه بروند. این فضاها فقط محل خواندن یک کتاب نیستند؛ بلکه می‌توانند زمینه‌ای برای گفت‌وگو، تبادل تجربه، ارتباط اجتماعی و رشد فکری افراد فراهم کنند.

مطالعه و سلامت روان رابطه‌ای دوسویه

عیسی‌مراد یکی از دستاوردهای مهم مطالعه را تأثیر آن بر بهداشت روان دانست و افزود: میان مطالعه و سلامت روانی، اجتماعی و فرهنگی یک رابطه دوسویه وجود دارد. از یک سو، افرادی که از سلامت روانی بیشتری برخوردار هستند، معمولاً آمادگی بیشتری برای مطالعه و یادگیری دارند؛ از سوی دیگر، مطالعه نیز می‌تواند به افزایش آگاهی، کاهش اضطراب، تقویت تفکر و بهبود ارتباط فرد با خود و جامعه کمک کند.

وی با این توضیح که انسان‌هایی که بیشتر مطالعه می‌کنند، معمولاً توانایی بهتری برای تحلیل مسائل، شناخت بهتر موقعیت‌ها و برقراری ارتباط مؤثر با دیگران دارند، گفت: مطالعه می‌تواند به ارتقای سرمایه فرهنگی و اجتماعی جامعه نیز کمک کند. باشگاه‌های کتابخوانی می‌توانند با ایجاد چنین فضاهایی، افراد را تشویق کنند که مطالعه را به بخشی از سبک زندگی خود تبدیل کنند.

مطالعه تقویت‌کننده مهارت‌های فردی و اجتماعی

وی با بیان اینکه از نگاه روانشناسی اجتماعی، ارتباط، تعامل و گفت‌وگو از عناصر مهم رشد فردی و اجتماعی هستند، ادامه داد: بسیاری از توانمندی‌هایی که در حوزه‌های مختلف مانند شغل، مدیریت، فعالیت‌های اجتماعی و حتی تصمیم‌گیری‌های فردی مورد نیاز است، با افزایش آگاهی و مطالعه تقویت می‌شود. فردی که مطالعه می‌کند، معمولاً ابزارهای بیشتری برای گفت‌وگو، تحلیل و حضور مؤثر در جامعه دارد.

ترویج مطالعه با شناخت علایق مخاطبان

به اعتقاد عیسی‌مراد، برای ترویج کتابخوانی نمی‌توان یک نسخه واحد برای همه افراد ارائه کرد. لازم است شناخت دقیق‌تری از علایق، استعدادها، انگیزه‌ها و نیازهای مطالعاتی افراد داشته باشیم. این شناخت می‌تواند از طریق گفت‌وگو، مشاهده، مصاحبه و روش‌های مختلف ارزیابی انجام شود. وقتی بدانیم هر فرد چه علاقه و گرایشی دارد، می‌توانیم مسیر مطالعاتی مناسب‌تری برای او پیشنهاد کنیم.

نایب رئیس انجمن روانشناسی اجتماعی ایران، ادامه داد: ممکن است فردی به حوزه‌های فنی علاقه داشته باشد، فرد دیگری به موضوعات انسانی، فلسفه، عرفان، تاریخ، علوم اجتماعی یا سیاست گرایش پیدا کند. مهم این است که مسیر مطالعه متناسب با ویژگی‌های هر فرد طراحی شود. گاهی ممکن است فردی چندین کتاب در حوزه‌های مختلف بخواند و بعد به یک زمینه خاص مانند رمان، فلسفه یا تاریخ علاقه‌مند شود. این مسیر طبیعی رشد فکری انسان است. نقش افرادی که می‌توانند در زمینه معرفی کتاب و هدایت مطالعاتی کمک کنند، بسیار مهم است.

نقش کتابداران و خانواده در ترویج کتابخوانی

به گفته وی، کتابداران، کتابفروشان، فعالان فرهنگی و مدیران باشگاه‌های کتابخوانی می‌توانند با شناخت درست مخاطب را در مسیر مطالعه همراهی کنند.

به اعتقاد عیسی‌مراد، نخواندن برای افرادی که با کتاب و مطالعه ارتباط عمیق دارند، می‌تواند احساس کمبود ایجاد کند؛ زیرا مطالعه برای آن‌ها فقط یک سرگرمی نیست، بلکه بخشی از زندگی و هویت آن‌هاست؛ بنابراین لازم است در جامعه الگوسازی مناسبی درباره کتاب و مطالعه انجام شود. وقتی مطالعه به‌عنوان یک ارزش اجتماعی معرفی شود، انگیزه افراد برای حرکت به این سمت افزایش پیدا می‌کند.

وی حتی نقش کتاب را در خانواده‌ها بسیار مهم دانست و افزود: تجربه نشان داده است خانواده‌هایی که کتاب در محیط زندگی آن‌ها حضور دارد و یا کتاب در میان اعضای خانواده ردوبدل می‌شود، کودکان از کودکی با کتاب ارتباط می‌گیرند و زمینه رشد فکری بیشتری برای فرزندان خود ایجاد می‌کنند. بسیاری از افراد خاطرات ماندگاری از کتاب‌هایی دارند که در کودکی هدیه گرفته‌اند؛ همین سنت هدیه دادن کتاب می‌تواند یک فرهنگ ارزشمند در جامعه باشد.

مطالعه بخشی از سبک زندگی

استاد تمام گروه روانشناسی بالینی دانشگاه علامه طباطبایی، ادامه داد: اگر بخواهیم از نگاه روانشناسی به مطالعه نگاه کنیم، ابتدا باید میزان علاقه، توانمندی و حوزه‌های مورد توجه افراد را بشناسیم و سپس برای آن‌ها مسیر مطالعاتی مناسب طراحی کنیم. معرفی درست کتاب می‌تواند باعث شود فرد ارتباط عمیق‌تری با مطالعه پیدا کند و از خواندن لذت ببرد.

به گفته وی، هدف اصلی باید این باشد که مطالعه به یک جریان طبیعی در زندگی مردم تبدیل شود؛ جریانی که نه فقط دانش افراد را افزایش دهد، بلکه به رشد شخصی، سلامت روان، ارتباط اجتماعی بهتر و ارتقای فرهنگی جامعه کمک کند. باشگاه‌های کتابخوانی، کتابخانه‌ها و همه فضاهای فرهنگی می‌توانند در ایجاد این مسیر نقش مؤثری داشت.