سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) _ شنو نوری: سنندج در هفت روز گذشته فقط میزبان قفسههای کتاب نبود؛ محل دائمی نمایشگاههای بینالمللی این شهر، از صبح تا شب به صحنهای برای عرضه کتاب، معرفی ظرفیتهای فرهنگی شهرستانها، گفتوگوی دانشگاهیان و اهالی فرهنگ، شعرخوانی، رونمایی کتاب و دیدار خانوادهها و نسل جوان با کتاب تبدیل شد.
دهمین نمایشگاه بینالمللی کتاب کردستان از ۱۶ تا ۲۲ شهریورماه برگزار شد و در هر یک از هفت روز آن، بخشی از ظرفیت فرهنگی استان در کنار کتاب قرار گرفت؛ صبحها شهرستانها روایت خود را به نمایشگاه آوردند و عصرها نشستهای علمی، ادبی و تخصصی دنبال شد.
حاصل این هفت روز، علاوه بر برگزاری مجموعهای از برنامههای فرهنگی و علمی، فروش ۱۸ هزار و ۲۸۲ جلد کتاب به ارزش چهار میلیارد و ۷۰۰ میلیون تومان بود؛ آماری که نشان میدهد بخش قابل توجهی از مخاطبان نمایشگاه، بازدید خود را به خرید کتاب پیوند زدند.
از افتتاحیه تا آغاز یک هفته فرهنگی
نخستین روز نمایشگاه با حضور مسئولان استانی، مدیرکل دفتر توسعه کتاب و کتابخوانی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاون اقتصاد و فرهنگ خانه کتاب و ادبیات ایران، ناشران و اهالی فرهنگ آغاز شد.
اما افتتاحیه، تنها شروع ماجرا بود. از همان روز نخست، نمایشگاه تلاش کرد علاوه بر کتاب، بخشی از هویت فرهنگی و هنری کردستان را نیز در معرض دید مخاطبان قرار دهد. در یکی از نخستین برنامههای علمی نمایشگاه، نشست «سنندج شهر خلاق موسیقی» برگزار شد؛ نشستی که در کنار بررسی ظرفیتهای فرهنگی و هنری سنندج، با رونمایی از سه عنوان کتاب درباره تاریخ هنر کردستان، تاریخچه شهر سنندج و تاریخچه فوتبال استان کردستان همراه بود.
این ترکیب، در واقع الگویی بود که در روزهای بعد نیز ادامه پیدا کرد؛ کتاب نه جدا از فرهنگ و هنر، بلکه در پیوند با آنها موضوع برنامههای نمایشگاه قرار گرفت.
هر روز یک شهرستان، یک روایت
یکی از ویژگیهای این دوره، حضور روزانه شهرستانهای استان در نمایشگاه بود. در دومین روز، سروآباد با اجرای برنامههای فرهنگی و هنری، بخشی از ظرفیت خود را معرفی کرد. این برنامه با حضور فرماندار سروآباد و اهالی فرهنگ و هنر برگزار شد و در همین روز، پنج عنوان کتاب از نویسندگان این شهرستان نیز رونمایی شد؛ آثاری با عناوین کردی از جمله «پەلەپسێوژاوەروی»، «هەلچی»، «هەورام»، «نەژیوان» و «ئەداوتاتەیی و ژەنوشوویی».
در همین روز، نشستهای علمی با موضوع پدیده والد ـ معلمی در آموزش مجازی و اهمیت زبان مادری در یادگیری و تربیت کودکان برگزار شد؛ موضوعاتی که ارتباط مستقیمی با آموزش، خانواده و تجربه زیسته کودکان و نوجوانان داشت.
در ادامه، کامیاران نیز روز فرهنگی خود را در نمایشگاه برگزار کرد و برنامههای فرهنگی و هنری این شهرستان به مخاطبان ارائه شد.
این روند در روزهای بعد ادامه پیدا کرد و سقز و بانه، مریوان، بیجار و دیواندره و در نهایت قروه و دهگلان هرکدام با برنامههای فرهنگی و هنری در نمایشگاه حضور یافتند.
به این ترتیب، نمایشگاه تنها رویدادی در مرکز استان نبود؛ بلکه تلاش شد در طول هفت روز، شهرستانهای مختلف نیز سهم خود را در روایت فرهنگی کردستان ایفا کنند.
«خواندن» موضوع یک نشست شد
بخش علمی نمایشگاه، دامنه گستردهای از موضوعات را دربر گرفت؛ از آموزش و زبان مادری تا موسیقی، جامعهشناسی، میراث زبانی، سینما و سلامت. نشست «تأملی بر پویاییهای سنت و مدرنیته در اندیشه سیاسی آیتالله مردوخ» یکی از برنامههایی بود که به سراغ اندیشه و تاریخ فکری کردستان رفت.
در نشست «میراث زبانی و میراث شفاهی در کوردەواری» نیز زبان کردی، گویشها و گنجینه شفاهی مورد توجه قرار گرفت؛ موضوعی که نشان میداد کتاب و نمایشگاه کتاب میتواند بستری برای گفتوگو درباره میراث ناملموس یک جامعه نیز باشد.
نشست «جامعهشناسی خواندن؛ خواندن، هویت و تجربه زیسته در جهان معاصر» نیز یکی از برنامههایی بود که مستقیماً به مسئله کتابخوانی پرداخت.
از داستاننویسی تا هوش مصنوعی
نمایشگاه در کنار نشستهای علمی، برای آموزش و تجربه نیز برنامه داشت. کارگاه داستاننویسی، کارگاههای ترویج کتابخوانی، تصویرسازی و برنامههای مرتبط با هوش مصنوعی از جمله برنامههایی بودند که مخاطبان را از شنونده صرف به مشارکتکننده نزدیک میکردند.
برگزاری کارگاه ترویج کتابخوانی با حضور مهدی محسنی، معاون اقتصاد و فرهنگ خانه کتاب و ادبیات ایران، نیز یکی از برنامههای آموزشی این دوره بود که با حضور مروجان فرهنگ کتاب و کتابخوانی برگزار شد.
شعر؛ یکی از محورهای ثابت نمایشگاه
ادبیات و شعر نیز در هفت روز نمایشگاه حضور مستمر داشت. نشست ادبی و شب شعر انجمن ادبی قلم هورامان، عصر شعر سنندج و برنامههای شعر پایداری، از جمله رویدادهایی بودند که فضای نمایشگاه را در ساعات عصر و شب از قفسههای کتاب به محفل دیدار شاعران و علاقهمندان ادبیات تبدیل کردند.
در «عصر شعر سنندج» همچنین از پیشکسوتان ادبیات استان کردستان تجلیل شد؛ برنامهای که فرصتی برای توجه دوباره به چهرههای تأثیرگذار ادبی استان فراهم کرد.
در آخرین روز نیز عصر شعر پایداری همراه با رونمایی از چهار عنوان کتاب حوزه دفاع مقدس برگزار شد و ادبیات مقاومت به یکی از محورهای پایانی نمایشگاه تبدیل شد.
کتاب، سینما، سلامت و دیگر موضوعات
موضوعات علمی نمایشگاه تنها به حوزه ادبیات محدود نماند. نشست «کتاب، اقتباس، سینما» رابطه میان ادبیات و هنرهای تصویری را بررسی کرد و در یکی دیگر از برنامهها، موضوع سلامت فراتر از پزشکی و تعریف مفهوم اجتماعی سلامت مورد توجه قرار گرفت.
این تنوع موضوعی نشان میدهد برگزارکنندگان تلاش کردهاند کتاب را از یک موضوع صرفاً نشر و مطالعه خارج کرده و آن را به حوزههای مختلف زندگی اجتماعی پیوند بزنند.
۵۰ عنوان کتاب در هفت روز رونمایی شد
رونمایی از تازههای نشر نیز در تمام روزهای نمایشگاه ادامه داشت. بهطور میانگین هر روز چند عنوان کتاب تازه در معرض معرفی مخاطبان قرار گرفت. بخشی از این رونماییها به آثار نویسندگان و موضوعات مرتبط با کردستان اختصاص داشت.
این بخش از نمایشگاه اهمیت ویژهای برای نویسندگان و ناشران استان داشت؛ چراکه در کنار عرضه کتاب، فرصتی برای دیدهشدن اثر و ارتباط مستقیم صاحب اثر با مخاطب ایجاد میکرد.
«کتابخوانترین رهبر دنیا»؛ روایتی دیگر از کتاب
در کنار بخشهای اصلی نمایشگاه، برخی غرفهها و برنامههای جنبی نیز تلاش کردند از زاویهای متفاوت به موضوع کتاب و مطالعه بپردازند.
غرفه «کتابخوانترین رهبر دنیا» از جمله این بخشها بود که به معرفی جایگاه کتاب و مطالعه در زندگی و اندیشه رهبر انقلاب میپرداخت و بخشی از برنامههای فرهنگی نمایشگاه را شکل میداد.
در کنار عرضه آثار ناشران، یکی از ویژگیهای این دوره، شیوه متفاوت دسترسی مخاطب به کتابها بود. کتابها در فضایی باز و قفسهبندیشده در اختیار مخاطب قرار گرفتند و مراجعهکنندگان بدون محدودیت فضای غرفههای سنتی، امکان جستوجو و انتخاب کتاب داشتند و در نهایت خرید خود را در بخش متمرکز فروش انجام میدادند.
این شکل از عرضه، برای مخاطب امکان مقایسه و جستوجوی بیشتری فراهم کرد؛ هرچند در گفتوگو با برخی مخاطبان، انتظار برای تنوع بیشتر آثار و حضور گستردهتر برخی کتابها نیز مطرح شد.
اقلیم کردستان عراق؛ حضور کتابهای آن سوی مرز
حضور ناشران اقلیم کردستان عراق نیز یکی از ویژگیهای این دوره بود. آثار کردی و حضور ناشران اقلیم، علاوه بر ایجاد تنوع در عرضه کتاب، امکان ارتباط فرهنگی میان ناشران و مخاطبان دو سوی مرز را فراهم کرد. برای مخاطبان کردزبان استان نیز دسترسی به بخشی از آثار منتشرشده در اقلیم، جذابیت ویژهای داشت. در میان بازدیدکنندگان نیز کتابهای کردی از جمله آثاری بودند که استقبال خوبی از آنها صورت گرفت.
مردم آمدند، خرید کردند و البته انتظار هم داشتند
اما شاید مهمترین بخش کارنامه نمایشگاه را بتوان در رفتار مخاطبان جستوجو کرد. در طول روز، حضور بازدیدکنندگان در بخشهای مختلف نمایشگاه دیده میشد و ساعات عصر، بهویژه از ۱۸ تا ۲۱، شلوغترین زمان نمایشگاه بود. خانوادهها، کودکان و نوجوانان، دانشجویان، استادان دانشگاه و فعالان فرهنگی از گروههای اصلی بازدیدکنندگان بودند.
آخرین ساعات نمایشگاه نیز با استقبال خوب مردم همراه شد و بخش فروش شاهد مراجعه قابل توجه خریداران بود. با وجود افزایش قیمت کتاب در بازار، عرضه کتابها با قیمت سال گذشته و تخفیف ۳۰ درصدی، فرصت مناسبی برای بخشی از خانوادهها فراهم کرد.
در میان خریدها، انتخاب چند کتاب همزمان اتفاقی معمول بود و بسیاری از مخاطبان با بیش از یک عنوان نمایشگاه را ترک کردند. با این حال، گفتوگو با مخاطبان نشان داد که استقبال از نمایشگاه به معنای نبود مطالبه نیست.
یک نوجوان ۱۷ ساله با اشاره به حضور ناشرانی مانند چشمه، نگاه و ققنوس، معتقد بود تنوع کتابهای عرضهشده میتوانست بیشتر باشد و انتظار داشت آثار بیشتری از ناشران حاضر در نمایشگاه در اختیار مخاطبان قرار گیرد.
یک پسر بچه حدود ۱۰ تا ۱۲ ساله نیز که همراه مادرش به نمایشگاه آمده بود، از علاقه خود به کتابخوانی و خوشحالیاش از برگزاری دوباره نمایشگاه گفت، اما او هم انتظار داشت کتابهای بیشتری برای انتخاب وجود داشته باشد.
این دو نگاه، در کنار آمار فروش، تصویری واقعیتر از رابطه مخاطب کردستانی با نمایشگاه ارائه میکند: کتاب همچنان مخاطب دارد، اما مخاطب کتاب، انتخاب بیشتر و دسترسی گستردهتر میخواهد.
اما داستان نمایشگاه در همین عددها خلاصه نمیشود. هفت روز، کتاب در کنار موسیقی، شعر، سینما، آموزش، زبان، تاریخ، سلامت، ادبیات مقاومت و فرهنگ شهرستانها قرار گرفت. کودکان با خانوادههایشان آمدند، نوجوانان میان قفسهها به دنبال کتاب گشتند، دانشگاهیان درباره «خواندن» و «هویت» گفتوگو کردند، شاعران شعر خواندند، نویسندگان آثارشان را معرفی کردند و شهرستانهای استان هر کدام بخشی از ظرفیت فرهنگی خود را به سنندج آوردند.
در نهایت، دهمین نمایشگاه بینالمللی کتاب کردستان نشان داد که کتاب هنوز میتواند مردم را دور هم جمع کند؛ حتی در شرایطی که گرانی و مسائل اقتصادی، خرید کتاب را برای خانوادهها دشوارتر کرده است.
بیش از ۱۸ هزار جلد کتاب در نمایشگاه کتاب کردستان به فروش رسید
مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی کردستان و رئیس دهمین نمایشگاه بینالمللی کتاب کردستان، با اشاره به استقبال مخاطبان از این رویداد فرهنگی اظهار کرد: در طول هفت روز برگزاری نمایشگاه، ۱۸ هزار و ۲۸۲ جلد کتاب به فروش رسید که ارزش فروش آن حدود ۴۷ میلیارد ریال بوده است.
علیاصغر دریایی افزود: استقبال مردم از نمایشگاه، بهویژه در روزهای پایانی، قابل توجه بود و در این روزها روزانه چند هزار نفر از نمایشگاه بازدید کردند. حضور خانوادهها، کودکان و نوجوانان، دانشجویان، اهالی فرهنگ و علاقهمندان به کتاب در ساعات مختلف نمایشگاه نشان داد که کتاب همچنان جایگاه مهمی در میان مردم دارد.
رئیس دهمین نمایشگاه بینالمللی کتاب کردستان ادامه داد: ارائه کتابها با قیمت سال ۱۴۰۴ و اعمال ۳۰ درصد تخفیف، در کنار تنوع آثار و حضور ناشران استان، ناشران سراسر کشور و ناشران اقلیم کردستان عراق، از جمله عواملی بود که در استقبال و خرید مخاطبان تأثیر داشت.
دریایی همچنین با اشاره به برنامههای فرهنگی و جنبی نمایشگاه گفت: در کنار بخش فروش، برنامههای متنوعی از جمله نشستهای علمی و تخصصی، محافل شعر و ادبیات، کارگاههای آموزشی، برنامههای فرهنگی شهرستانها و رونمایی از کتاب برگزار شد و در مجموع حدود ۵۰ عنوان کتاب در طول این دوره رونمایی شد.
نمایشگاه کتاب کردستان با شکل جدیدی در دوره دهم برگزار شد که بر اساس آن به جای حضور ناشران در غرفههای مجزا، کتابها به صورت هایپری به علاقهمندان عرضه شد، رویکردی که بر مبنای آن فرصت بیشتری به علاقهمندان میدهد تا در میان راهروها قدم بزنند و انتخاب کتاب را به شکل جدیدی تجربه کنند،رویکرد جدیدی که در نمایشگاههای استانی کتاب اتخاذ شده است.
نمایشگاه تمام شد، اما شاید مهمترین پرسش از فردای آن آغاز شود: چگونه میتوان این علاقه و استقبال هفتروزه را به ارتباطی مستمر میان مردم و کتاب تبدیل کرد؟
نظر شما