سرویس فرهنگ و نشر خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، مهری پریرخ، استاد بازنشسته رشته کتابداری دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی-دانشگاه فردوسی: استاد نوشآفرین انصاری را میتوان ازجمله نخستین کسانی دانست که واژهها و ادبیات را عاملی برای مبارزه با محرومیتهای اجتماعی، رهایی از فقر، داشتن لحظههایی خوش در اوج بدبختی و حال بد، احساس نزدیکی درحالی که فاصلهها زیاد است، احترام به تفاوتها، و چرخش «فلسفه کتابداری» از تمرکز تنها بر منابع به توجه به مراجعهکننده دانست.
زندگی در خانوادهای فرهیخته و سفر به سرزمینهای متفاوت در نوجوانی و جوانی بهجای اینکه به او سرخوردگی از این همه تغییر، دوری از دوستان و جاهایی که با آنها خو گرفته بدهد، به او بینشی داد که بر پایه آن رشد کرده و آنرا سخاوتمندانه برای رشد دیگران خرج کرده است.
ورود او به حرفه کتابداری، شانس دیگری برای کتابداران ایران بهوجود آورد. او با طرح «کتابدار پاسخگو»، از خدمت به مراجعکننده در کتابخانهها بهعنوان فلسفه وجودی این نهادهای مردمی سخن به میان آورد. این دیدگاه، کتابخانهها را بیش از پیش بهعنوان نهادهای اجتماعی به جامعه شناسانید و موجب درک مفهوم «کتابخانه برای مردم» و «کتابخانه عمومی، دانشگاه مردم» شده است.
گرچه بسیاری از کتابخانهها و بهویژه کتابخانههای عمومی ترجیح دادند به این ندا کمتر توجه کنند و در همان خواب خوش خود و فلسفه نانوشتهشان، «کتابخانه برای کتاب و کتاب برای کتابخانه» بمانند، استاد انصاری این نهضت را در فعالیتهایی مانند رسانیدن کتاب به روستاها، تأسیس کتابخانه در کانون اصلاح و تربیت، کتابخوانی برای کودکان مناطق محروم و بیدار کردن اشتیاق به خواندن کتاب و ادبیات در کودکان در هند و ایران دنبال کرده است و تاکنون این شعله را در دورترین نقاط ایران برافروخته نگه داشته شده است.
نواندیشی این استاد فرهیخته در مورد نقش کتابخانه در مدارس و پیشرفت تحصیلی، زمینه گفتمان در مورد «کتابخانه قلب مدرسه است» را باز کرد. بر پایه این مکتب فکری، ارزش گنجانیدن کتابخانه مدارس در برنامه درسی زمینه موضوع تحقیقات دانشگاهی و گفتوگو در همایشها شد. گرچه نظام آموزشی هیچگاه از این درب باز شده برای تحول در برنامههای درسی استفاده نکرد ولی نتیجه این گفتوگوها و پژوهشها بستر دانشی لازم را برای تغییر آماده کرده است. با این حال، جامعه پیشرو نسبت به این دیدگاه بیتفاوت نبوده است. شاهد اثربخشی این نگاه نو به آموزش در گروههای مردمنهاد هستیم. آنها با تأسیس کتابخانه در مناطق محروم و در برخی از مدارس خصوصی از این مکتب فکری پیروی کرده و کتاب را وارد نظام فکری و برنامههای درسی کردهاند.
با آغاز آموزش کتابداری به علاقهمندان آن در مدرسه «روش نو»، او با بانوی فرهیخته ادبیات کودک ایران، توران میرهادی، پیوند برقرار کرد. آنها سالها توانستند با کمک هم چراغ ادبیات کودک در ایران را روشن و فروزان نگه دارند. انتشار «فرهنگنامه کودک و نوجوان»، کاری افتخارآمیز و یادگاری ماندنی است که با همت این دو بانوی فرهیخته و بسیاری از علاقهمندان داوطلب آغاز شد و بهعنوان اولین دانشنامه کودک و نوجوان منتشر شده و همچنان به انتشار ادامه میدهد.
علاقه و فعالیتهای بیریا و صادقانه استاد انصاری توانست جوانان بسیاری را با صداقت در کار، پایبندی با فلسفه انساندوستانه، بهرهگیری از حرفه در جهت بهسازی جامعه و سخاوت در توزیع دانش آشنا کند. گروه داوطلبی که در شورای کتاب کودک فعال هستند نشانهای از این مدعاست. او همیشه در ارتباط با دانشجویان و همکاران بسیار سخاوتمندانه رفتار میکرده است. لبخند شیرین و صدای دلنشین او، که حتا در پشت تلفن میتوان این خوشرویی را تشخیص داد، به کسانی که نیاز به ارتباط با او دارند جرأت تماس گرفتن داده است.
او با تاسیس شورای کتاب کودک، ادبیات کودک را صاحب خانه و هویت کرد. علاقهمندان آن از سرگردانی رهایی یافته و محفلی پیدا کردند که در آنجا میتوانند بگویند، نظر دهند، بشنوند، بخوانند و منتشر کنند. ارزیابی انتشارات ادبیات کودک، بر پایه روندی علمی و خلاقانه و اعلام منظم نتایج، کاری جسورانه، وقتگیر و ارزنده بوده است.
این امر کمک زیادی به دوستداران ادبیات کودک، استفادهکنندگان، تولیدکنندگان و منتقدان آن کرد تا ادبیات کودک را از زوایای مختلف بشناسند و بتوانند آگاهانه انتخاب و تولید کنند.اکنون حدود ۶۰ سال از آغاز به فعالیت شورای کتاب میگذرد. حدود ۶۰ سال تلاش برای روی پانگهداشتن خانه ادبیات کودک کاری بس سخت و طاقتفرساست که تنها از عهده کسی که اعتقاد عمیقی به ادبیات کودک بهعنوان بستری برای رشد، صلح و آزادی از تمام باورهای دست و پا گیر دارد، بر میآید.
این خدمات نهتنها بر دوستداران کودک و ادبیات کودک و خردورزان در ایران پوشیده نمانده و بارها از استاد انصاری تجلیل شده است، بلکه در سطح جهان نیز نادیده نبوده است. عضویت افتخاری دفتر بینالمللی کتاب برای نسل جوان (IBBY) یا، عضویت کمیته بینالمللی پنجمین جشنواره کتاب کودک جزیره نامی در کرهجنوبی ازجمله برنامههای ارج نهادن بر فعالیتهای این استاد فرهیخته در سطح بینالمللی است.
بر خود میبالم که در عصری زندگی میکنم که توانستم از چنین بانوان دانشمند، انساندوست، باورمند به خدمت برای زندگی بهتر بیاموزم. گرچه شانس ارتباط نزدیک و در کنار ایشان بودن را نداشتم، ولی از تأثیر بینش و منش ایشان در خدمت بیبهره نبودم. امید دارم بتوانم شخصیت و بینش این استاد ارجمند را به جوانان بیشتر بشناسانم.
نظر شما