به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، نشست خبری نمایش «قائممقام فراهانی» صبح امروز یکشنبه (۵ مهر) با حضور عوامل و رسانهها در انجمن آثار و مفاخر فرهنگی برگزار شد. محمود شالویی، رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، در ابتدای این مراسم با اشاره به برنامههای مختلف این انجمن در بیش از ۱۰۰ سال گذشته گفت: این برنامهها شامل بازسازی و در کنار آن، بزرگداشت و معرفی آثار بزرگان علمی و فرهنگی کشور بوده است که بسیاری از آنها برای شما شناختهشده هستند.
شالویی افزود: با توجه به اینکه نیازمند برنامههای جدیدی بودیم، در جلسه شورای فرهنگ و ارشاد اسلامی که به ریاست رئیسجمهوری برگزار شد، موضوع برنامههای جدید انجمن مطرح شد. در همین راستا، نمایش «لسان الغیب» در آرامگاه حافظ در شیراز اجرا شد که مورد استقبال بسیار خوب مشاوران، علاقهمندان و مخاطبان قرار گرفت.
شالویی ادامه داد: بازتابهایی که از آن برنامه دریافت کردیم، نشان داد که برای معرفی حافظ، اجرای این نمایش اثر بسزایی داشته است. در ادامه و برای اینکه بتوانیم این کار را در زمینه شخصیتهای مهم دیگری از تاریخ و فرهنگ کشور نیز دنبال کنیم، از اردشیر صالحپور درخواست کردیم که درباره قائممقام فراهانی که از مفاخر بزرگ کشور است، اثری تولید کنند.
رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی با اشاره به شخصیت قائممقام فراهانی، گفت: این شخصیت و تأثیر او در تاریخ و فرهنگ، همچنان آنگونه که شایسته است شناخته نشده است در حالی که در تاریخ و فرهنگ جایگاه بسیار مهمی دارد.
وی افزود: برای پرداختن به این شخصیت، اردشیر صالحپور نویسندگی و کارگردانی نمایش را بر عهده گرفت و از بازیگران شناختهشده کشور نیز دعوت کردیم تا در این نمایش ایفای نقش کنند.
شالویی بیان کرد: زادگاه قائممقام نیز در استان مرکزی و شهر اراک بوده است و به همین خاطر، چند روزی در اراک نیز اجرای برنامه خواهیم داشت. بیستوهشتم مهرماه به عنوان روز اراک نامگذاری شده است و این نمایش در اراک اجرا خواهد شد و در تهران نیز دو هفته اجرا خواهد داشت.
به گفته رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، نمایشنامه «قائممقام فراهانی» در قالب کتاب چاپ میشود و در سطح گسترده توزیع خواهد شد. اگر شهرهای دیگر نیز استقبال کنند این اثر نمایشی در سراسر کشور اجرا میشود.
قائممقام تحت تأثیر گلستان سعدی بوده
اردشیر صالحپور، نویسنده و کارگردان نمایش «قائممقام فراهانی»، در این نشست خبری، بیان کرد: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی قدیمیترین نهاد فرهنگی کشور است. این انجمن در سال ۱۳۰۱، بهعنوان یک نهاد فرهنگی برای تکلیف و بزرگداشت مفاخر، ایجاد سازههای آرامگاهی، نصب و انتشار آثار مفاخر و مشاهیر ملی تأسیس شده است.
صالحپور افزود: انجمن برنامههای متعددی برای مفاخر برگزار کرده است و ضرورت ایجاد سازوکارهای جدید برای نکوداشتها، بزرگداشتها، برنامهها و رویدادهایی که همواره در همین سالن برگزار میشد، مسجل شده بود و لازم است متناسب با نگاه تازهای که به آثار هنری وجود دارد، به حوزه هنر نیز پرداخته شود.
این نویسنده و کارگردان تئاتر، گفت: امیدواریم در ادامه، سینما و سریال نیز به این مجموعه فعالیتها اضافه شود. ابتکاری که در اینجا صورت گرفته، این است که نمایش «قائممقام فراهانی» را در باغ نگارستان اجرا میکنیم؛ مکانی که محل کشته شدن خود قائممقام فراهانی است. از این حیث، بدون اینکه بتوانیم سازه و فضای موجود را تغییر دهیم یا آن را به هم بریزیم، خودمان را با همان محل و شرایط موجود تنظیم کردیم تا نمایش در همان جایی که این اتفاق تاریخی رخ داده است، اجرا شود. این شیوه، به نوعی در حوزه تئاتر محیطی یا تئاتر مکانمحور قرار میگیرد. نمایش مفاخر به خاطرات، مخاطرات و مفاخر میپردازد و چه خوب است که گردشگری نیز فقط به حضور تماشاگر در مکانهای فیزیکی محدود نشود، بلکه بتوانیم بخشی از نمایش را در محلهایی که با این شخصیتها ارتباط دارند، اجرا کنیم؛ چه این مکانها معابر و آرامگاههای آنان باشد و چه محل وقوع رویدادهای تاریخی مرتبط با آنها.
وی افزود: در این نمایش تلاش کردیم به ابعاد مختلف شخصیت قائممقام بپردازیم. برای این منظور، حدود ۶ ماه مطالعات پژوهشی درباره قائممقام انجام دادیم و دستکم ۳۵۰ نامه قائممقام را که دارای ارزش تاریخی بودند، مطالعه کردیم. بر اساس داشتههای تاریخی، نامهها و گزارشهایی که درباره او وجود داشت، این نمایش را بر اساس تحقیقات انجامشده نوشتیم.
صالحپور، ادامه داد: حدود دو ماه و نیم تا سه ماه نیز است که بهصورت تحلیلی و اجرایی روی دو عنصر اصلی کار کردهایم. دلیل این مسئله نیز این است که یکی از تخصصهای من پژوهش و دیگری هنر است. در تمام کارهایی که انجام دادهام، پژوهش همواره مبنای کار بوده و حالا هنر زبانی است که این دو حوزه را به یکدیگر پیوند داده است.
وی گفت: احساس میکنم قائممقام از نظر ادبی و فرهنگی نیز شخصیت بسیار مهمی است. یکی از استادان معاصر ادبیات نیز اذعان کرده است که بعد از سعدی، کسی که توانسته راه و تداوم ادبی سعدی را دنبال کند، قائممقام فراهانی است. از این منظر، قائممقام بهشدت تحت تأثیر گلستان سعدی بوده است.
صالحپور افزود: قائممقام همچنین شاعر بود و از نخستین پیشگامان نثرنویسی در ایران به شمار میرود. او به زبان عربی تسلط و اشراف داشت و بسیاری از آثار و نوشتههایش به زبان عربی است. از سوی دیگر، در مجموعهای مانند «جلالنامه» نیز میتوان نثری عامیانه و بسیار ساده را مشاهده کرد؛ نثری که بعدها افرادی همچون نسیم شمال و شاعران دوره مشروطه، از جمله عارف و جمالزاده، آن را مطرح کردند و دنبال کردند.
وی ادامه داد: قائممقام فقط یک شخصیت سیاسی نبود، بلکه یک شخصیت فرهنگی نیز بود و در حوزه ادبیات خدمت مهمی انجام داد. او یک نابغه ادبی و نابغه سیاسی، بود و بر فرهنگ، تاریخ و ادبیات این سرزمین اشراف داشته است، اما متأسفانه آنگونه که باید معرفی نشده است.
این کارگردان تئاتر با اشاره به ارتباط قائممقام و امیرکبیر، گفت: امیرکبیر که همشهری، همخانواده و همیار قائممقام بود، زمانی که از قائممقام سخن میگوید، از او با عنوان «مولا» و «قائممقام» یاد میکند. این موضوع نشان میدهد که امیرکبیر، با وجود محبوبیتی که در جامعه دارد، خود را در واقع شاگرد قائممقام میدانسته است.
وی افزود: در نمایش هم به این موضوع اشاره میشود که چگونه این فرزند باهوش و باسیاست به چنین شخصیتی تبدیل میشود. شخصیت قائممقام بسیار حائز اهمیت است و به اهمیت و نبوغ او در جریان مطالعات تاریخی و بهویژه در همین اجرا پی بردیم.
با شناسنامه خودمان در جامعه جهانی حضور داشته باشیم
در ادامه ایرج راد، بازیگر و پیشکسوت تئاتر، بیان کرد: در گذشته بارها و بارها به شیوههای گوناگون به اساتید و بزرگان پرداخته شده است، اما به نظر میرسد کمتر در این زمینه حرکت سازندهای داشتهایم؛ نهتنها در زمینه اجرای آثار مربوط به بزرگان، بلکه حتی در معرفی شخصیتهای بزرگ مملکت نیز متأسفانه این مسئله به شکل مناسبی دنبال نشده است.
وی افزود: امروزه شاید بسیاری از بچهها و جوانها با بزرگانی که سرمایههای جاویدان علم، فرهنگ و هنر مملکت و حتی جهان بودهاند، آشنایی چندانی نداشته باشند. زمانی را به یاد دارم که در دبستان تحصیل میکردیم و بخشهایی از آثار سعدی در کتابهای درسی قرار داشت. در آن دوره، با کسانی آشنا میشدیم که در زمینه مسائل فرهنگی تأثیرات بسیار زیادی بر جامعه ایرانی و فرهنگ ایرانی و همچنین فرهنگ جهانی داشتهاند و مطالعات و آثار بسیار سازندهای از خود به جا گذاشتهاند.
راد ادامه داد: در حال حاضر نیز بسیاری از کشورهای جهان، بزرگان خود را معرفی میکنند، آنها را به جامعه میشناسانند و به وجودشان میبالند، اما ما خودمان کمتر به این مسئله توجه میکنیم و به اعتقاد من، این یک ایراد بسیار بزرگ است.
وی گفت: خاطرم هست شاید سالها پیش، زمانی که مسائل و ابزارهای الکترونیکی وارد زندگی مردم شد، میدیدیم اکثر بچهها به چیزهایی مانند «اسپایدرمن» نگاه میکنند، اما چیزی در اختیار نداشتیم که بتوانیم به بچهها ارائه کنیم تا آنها با بزرگان و شخصیتهای فرهنگی و تاریخی خودمان آشنا شوند.
این بازیگر پیشکسوت، افزود: ناگهان آنچه را که متعلق به خودمان بود و ارزشهای واقعی فرهنگی ما را تشکیل میداد، کنار گذاشتیم. نمیخواهم بگویم ارزشهای فرهنگی دیگر کشورها فاقد ارزش هستند، اما بهتدریج فاصلهای میان ما و ارزشهای نمایشی ایرانی ایجاد شد؛ ارزشهایی که اگر مسیر تکاملی خود را طی میکردند، میتوانستند امروز به جایگاه بسیار مهمی برسند.
وی ادامه داد: متأسفانه یکباره همه داشتههای خود را کنار گذاشتیم و توجه بیشتر به سمت آنچه از کشورهای دیگر آمده بود، معطوف شد. در حالی که خانواده جهانی، خانوادهای است که هر کشوری با شناسنامه خودش در آن حضور دارد. ما نیز باید با شناسنامه خودمان در جامعه جهانی حضور داشته باشیم.
راد گفت: متأسفانه امروز احساس میکنم به عنوان ایرانی، جایگاه و پایگاه خودمان را در جهان، آنگونه که باید و به معنای واقعی کلمه، نداریم. گرچه بزرگان و بزرگواران فراوانی داشتهایم و آثار ارزشمند بسیاری نیز از آنها باقی مانده است. بسیاری از این آثار با استفاده از سنتهای ایرانی شکل گرفتهاند، اما متأسفانه شاید حتی برخی از دانشجویان ما نیز هنوز با آنها آشنایی کافی ندارند.
وی افزود: پرداختن به فرهنگ ایران، پرداختن به بزرگان و دانشمندان و آشنا کردن جامعه، کودکان و حتی دانشجویان با این شخصیتها اهمیت بسیاری دارد. باید آنها را به سمت و سویی هدایت کنیم که به تاریخ، داشتههای خودمان، ارزشهای واقعی خودمان و درونمایه فرهنگی کشور توجه کنند.
این بازیگر سینما، ادامه داد: هرچقدر تلاش کنیم، باز هم برای معرفی این داشتهها کم است. خوشحالم که در کاری که در این زمینه و در ارتباط با شخصیت قائممقام شکل گرفته، حضور دارم و بهعنوان شخصی که در کنار این قضیه احساس مسئولیت میکند و به کارهایی از این دست علاقه دارد، لازم میدانستم چنین شخصیتی به نوعی ارائه شود و بتواند در جامعه تأثیرگذار باشد.
وی با انتقاد از عملکرد تلویزیون در زمینه معرفی مفاخر و آثار ادبی، گفت: متأسفانه تلویزیون ما امروزه در این زمینه تقریباً هیچ حرکتی ندارد. ایکاش تلویزیون حرکتی انجام میداد و از همین «گلستان سعدی» و داستانهای آن، حتی به شکل نمایشهای کوتاه، آثاری تولید و اجرا میکرد تا جامعه و بهویژه کودکان بیشتر با این آثار آشنا شوند.
راد افزود: همچنین ادیبان و بزرگان ما آثار بسیار ارزشمندی دارند. برای مثال، یک شاهکار بزرگ ادبی در آثار فردوسی و «شاهنامه» دیده میشود و هرچقدر درباره این آثار صحبت شود، باز هم جای بحث و معرفی بیشتری وجود دارد.
اگر فرهنگ را فراموش کنیم، صددرصد از بین خواهیم رفت
کاظم هژیرآزاد، بازیگر نقش «قائممقام فراهانی»، نیز با اشاره به اینکه برخی قائممقام فراهانی و امیرکبیر را با یکدیگر اشتباه میگیرند، افزود: بهتازگی با یک تهیهکننده و بازیگر که در زمینه کارهای تاریخی فعالیت میکند، صحبت داشتم. از من پرسیدن که مشغول چه کاری هستم؟ پاسخ دادم در حال تمرین نمایشی درباره قائممقام فراهانی هستم. این بازیگر و تهیهکننده تفاوت دو شخصیت امیرکبیر و قائممقام را متوجه نشدند و تصور کردند این دو یک شخصیت هستند؛ در حالی که این دو انسان بزرگ، دو شخصیت متفاوت و مستقل از یکدیگر هستند.
وی ادامه داد: البته خود من درباره قائممقام زیاد مطالعه نکرده بودم، اما از زمانی که این نقش به من معرفی شد، مرتب درباره شرح حال، گذشته و اطرافیان او مطالعه کردم و امیدوارم بتوانم آنچه را که شایسته این شخصیت است، در اجرا ارائه کنم. یکی از نکاتی که درباره شخصیت قائممقام برای من اهمیت پیدا کرد، این است که یک انسان وقتی در شرایط مساعد و در کنار عدهای از آدمهای فهیم و فرهیخته قرار میگیرد، میتواند به شخصیتی مانند قائممقام فراهانی تبدیل شود. این مسئله نشان میدهد که محیط و شرایط اجتماعی و فرهنگی تا چه اندازه میتواند در شکلگیری شخصیت انسان مؤثر باشد.
این بازیگر تئاتر، افزود: اگر فرهنگ خودمان را واقعاً فراموش کنیم، صددرصد از بین خواهیم رفت. تاریخ نیز این مسئله را نشان داده است. اینکه چرا ما به جای اینکه به این فرهنگ متکی باشیم، گاهی از آن فاصله گرفتهایم، موضوعی است که باید مورد توجه قرار گیرد.
وی ادامه داد: این فرهنگ در طول تاریخ، ما را از بسیاری از مشکلات و دستاندازیها نجات داده است. البته شاید برخی مسائل را بتوان به شکلهای مختلف تحلیل کرد و من شخصاً چندان به بعضی از این برداشتها اعتقاد ندارم، اما در هر صورت، فرهنگ و داشتههای تاریخی همواره نقش مهمی در حفظ هویت ما داشتهاند.
امیدواری برای انتشار نمایشنامه
آتش تقیپور در ادامه این نشست خبری بیان کرد: امروز نیز فرهنگ میتواند بهعنوان یک علمدار و پرچمدار عمل کند. به همین دلیل، بهتر است این نمایشنامه بهشکل رسمی چاپ شود. همچنین اگر اجرای نمایش ضبط شود، میتواند بهعنوان یک اثر ماندگار باقی بماند. این اثر باید بهگونهای ثبت و ماندگار شود که مانند آثاری که امروز از گذشته باقی ماندهاند، بتواند مورد استفاده قرار گیرد و در مراکز مختلف معرفی و ارائه شود.
تقیپور گفت: امیدوارم این اجرا آغاز راهی باشد تا بتوانیم شخصیتهای تاریخی و اثرگذار مملکت خودمان را بیشتر معرفی کنیم و آنها را به کسانی که به فرهنگ ما علاقهمند هستند نیز نشان دهیم. باید بتوانیم بگوییم که ما هستیم و خواهیم بود و پرچم فرهنگ و هویت ما نیز همیشه برقرار خواهد بود.
شخصیت اثرگذار در تاریخ
اصغر همت، بازیگر نمایش «قاممقام فراهانی»، گفت: امیدوارم این نمایش، ضمن معرفی قائممقام بزرگ، بتواند وجوه مختلف شخصیت و زندگی او را نیز به مخاطبان نشان دهد؛ چراکه قائممقام ابعاد و ویژگیهای فراوانی دارد و در برخی زمینهها، ویژگیهایی مشابه امیرکبیر نیز در شخصیت او دیده میشود.
وی افزود: امیدوارم کاری که انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، آغاز کرده است، به نتیجه برسد و تأثیرگذار باشد؛ بهگونهای که بتواند شخصیتهای اثرگذار و اصلاحگر تاریخ کشورمان را به جامعه معرفی کند و زمینه شناخت بیشتر این چهرهها را فراهم آورد.
قائممقام، پهلوان است
حامد ابراهیمی، آهنگساز نمایش «قائممقام فراهانی»، نیز گفت: قائممقام فراهانی وجوه مختلف و فراوانی دارد و از برخی جهات حتی ویژگیهایی دارد که شاید در مقایسه با امیرکبیر نیز قابل توجه باشد. در هر حال امیدوارم این کاری که انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، آغاز کرده است، به سرانجام برسد و تأثیرگذار باشد؛ تأثیری که در نهایت به معرفی شخصیتهایی منجر شود که اصلاحگر بودهاند.
وی ادامه داد: در این اثر، اشعار و متن کار همگی از شعرها و نوشتههای خود قائممقام است. برایم جالب بود که در این آثار از وزنهای بسیار پیچیده و سنگینی استفاده شده که شبیه ساختار معمول اشعار نیست و امیدوارم توانسته باشم این بخش را به خوبی ارائه کنم.
ابراهیمی افزود: شخصیت قائممقام برای من اهمیت زیادی داشت. او از نظر سیاسی شخصیتی بود که بسیار دربارهاش فکر کردم. از برخی جهات، یکتنه در برابر فساد داخلی ایستاد و از دو جهت مختلف مبارزه کرد. به همین دلیل، شخصیت قائممقام برای من یک پهلوان محسوب میشود و این موضوع در طراحی و اجرای کار نیز مورد توجه قرار گرفت. از سوی دیگر، در بخشهای مختلف و در دستگاههای گوناگون موسیقی تلاش کردم این ویژگیهای شخصیتی نیز بازتاب پیدا کند.
این آهنگساز، گفت: قطعاً دوست داشتم برای نمایش و فضای موسیقایی اثر، با توجه به اینکه داستان در دوران قاجار اتفاق میافتد، از سازهای آن دوران استفاده شود تا فضای کار و تأثیرگذاری آن بیشتر شود. به همین دلیل، در بخشهایی از اثر از این سازها و همچنین مقداری فضاسازی موسیقایی استفاده کردیم.
نظر شما