کاهش شمارگان کتاب در سال 1397
اگرچه تعداد عنوان کتابها در سال 1397، حدود 101 هزار عنوان، حدود 3/1 درصد بیش از سال گذشته با 99.604 عنوان بوده است، اما افزایش قیمت کاغذ و مشکلات ناشی از تورم و تحریمها موجب کاهش قابل توجه مجموع شمارگان کتابها از 144،636،504 نسخه در سال 1396 به 139.393.974 نسخه در سال 1397، یعنی کاهش 6/3 درصدی شده است.
![](http://ibna.ir/images/docs/files/000275/nf00275388-1.jpg)
سهم 51 درصدی تولید کتاب در اختیار 3 شاخه
در سال 1397، از نظر موضوعی کتابهای کمکدرسی و آموزشی با 19 %، ادبیات با 17 % و کودک و نوجوان با 15 % و این سه موضوع در مجموع 51 % از کتابهای سال 97 را تشکیل میدهد.
افزایش عنوان کتابها در 5 حوزه
همچنین تعداد عناوین سال 1397، در حوزۀ فلسفه و روانشناسی (18 %)، ادبیات (16 %)، زبان (9 %)، تاریخ و جغرافیا (5 %) و علوم طبیعی و ریاضیات (1 %) نسبت به سال 1396 افزایش داشته، اما در سایر حوزهها، برابر یا کمتر بوده است.
62 درصد کتابها سال 97 چاپ نخست است
در سال 1397، از نظر نوبت چاپ: 62 % کتابها چاپ اول و 38 % چاپ مجدد بودند، تنها در دو حوزه کمک آموزشی و کودک و نوجوان تعداد کتابهای چاپ مجدد بیش از چاپ اول بوده است. در سایر حوزهها چاپ اول بیشتر است و بیشترین نسبت چاپ اول به مجدد در سه حوزه ادبیات، علوم عملی، علوم اجتماعی و دین بوده است.
پیشتازی تالیف با سهم 75 درصدی
از نظر نوع تولید، 75 % کتابها تألیف و 25 % ترجمه بوده است، هر چند بیشترین درصد کتابهای تالیفی (25 % کل تالیف) متعلق به موضوع کمک درسی و آموزشی و سپس ادبیات (23 %) بوده و متاسفانه بیشترین ترجمه (27% کل ترجمه) در حوزه کودک و نوجوان و سپس ادبیات (21 % ) بوده است.
سهم اندک شهرستانیها از تولید کتاب
از نظر جغرافیای نشر، 76 % کتابها در تهران و 24 % در استانهای دیگر، عمدتاً مراکز استانها منتشر شده که از این سهمِ 24 درصدیِ شهرستانها، 10 % در استانهای قم (با 7 %) و خراسان رضوی (با 3 %) منتشر شده است و 14 % سهم بقیه استانها بوده است.
بیشترین کتابهای انتشار یافته در تهران به موضوع کمک درسی و آموزشی (22 %) و در شهرستانها به موضوع دین (21 %) اختصاص داشته است.
بیشترین شمارگان کتاب در انحصار کمکدرسیها
از نظر شمارگان، دو حوزه کمک درسی و آموزشی با 27 % و کودک و نوجوان با 22 % به تنهایی تقریباً نصف (48 %) مجموع شمارگان تولیدی کتابهای کشور را تشکیل دادهاند.
«میانگین شمارگان» کتابها در سال 1397، تقریباً مطابق روال تمام سالهای گذشته باز هم کاهش یافته و به عدد 1401 نسخه برای هر کتاب رسیده که در مقایسه با تعداد 1467 نسخه سال گذشته، 5/4 % کمتر شده است.
شمارگان کمتر از 1000 نسخهای برای 31 درصد از کتابهای سال 97
البته 31 % کتابها شمارگان کمتر از 1000 نسخه را در شناسنامه دارند که تقریباً در شناسنامه نیمی از آنها (53 %) شمارگان 500 نسخهای درج شده است.
«میانگین شمارگان» در حوزههای علوم کاربردی 10 %، علوماجتماعی 4 %، زبان و فلسفه و روانشناسی 2 % افزایش داشته اما در سایر حوزهها کاهش داشته است.
ارزش ریالی مجموع قیمت پشت جلد کتابهای سال 1397، حدود 27 هزار میلیارد ریال بوده است که 40 % آن به حوزه کمکدرسی و آموزشی اختصاص داشته است.
«میانگین قیمت» کتاب در سال 1397، مبلغ 22 هزار 600 تومان بوده که در مقایسه با 17 هزار و ششصد تومانِ سال پیش از آن، 28 % افزایش داشته است.
بیش از 5 هزار ناشر در تولید کتاب سال 97 فعال بودند
کتابهای سال 1397 را 5.507 ناشر منتشر کردهاند که از این تعداد، 4.542 ناشر (82 %) «حقوقی» (دارای پروانه نشر) و 965 ناشر (18 %) «حقیقی» (ناشر مولف، سازمانها و نهادها و ناشران موردی) بودهاند.
سهم 56 درصدی ناشران حرفهای از تولید کتاب
از جنبه سهم ناشران در تولید کتابهای سال 1397، آمار نشان میدهد ناشران حرفهای (ناشر حرفهای به ناشری گفته میشود که سالانه بیش از 50 عنوان کتاب منتشر کند) که 7 درصد تعداد ناشران را تشکیل میدهند، 56 درصد تولید کتاب را بر عهده داشتهاند.
الف) ناشران حقوقی (دارای پروانه نشر): 82 درصد ناشران/ 4/98 درصد تولید کتاب
ناشران «فعال» (ناشرانی که در سال 1397 فقط یک کتاب منتشر کردهاند): 14درصد ناشران= 5/0 (نیم) درصد تولید کتاب
ناشران «کم کار» (ناشرانی که از 2 تا 20 عنوان کتاب منتشر کردهاند): 62 درصد ناشران= 20 درصد تولید کتاب
ناشران «پرکار» (ناشرانی که از 21 تا 50 عنوان کتاب منتشر کردهاند): 16 درصد ناشران= 22 درصد تولید کتاب
ناشران «حرفهای» (ناشرانی که بیش از 50 عنوان کتاب منتشر کردهاند): 8 درصد ناشران= 56 درصد تولید کتاب
ب) ناشران حقیقی ( موردی و ناشران مولف): 17 درصد ناشران= 5/1 درصد تولید کتاب
ضرورت ارزیابی کیفی بهجای کمّی و نقش جشنوارهها و جوایز
- در حوزۀ کتاب بسیاری از آمارها و ارزیابیها کمّی است، لذا ضرورت دارد به سوی ارزیابیهای کیفی گام برداشت. تعداد و تنوع و رونق جشنوارهها و جوایز کتابی میتواند خلاء ناشی از ارزیابیهای کیفی را بپوشاند.
در سال 1397، تعداد 34 جایزه و جشنواره ادبی در کشور برگزار شده که حاصل آن انتخاب 515 عنوان کتاب بوده است. این جشنوارهها به شش گروه با تعداد زیر قابل تقسیم هستند:
9 جایزۀ ادبی
9 جایزۀ تخصصی (رشد، رضوی، پاسداران اهل قلم)
4 جایزۀ کودک (بیشتر جشنواره و جوایز دولتی هستند که بهتر است جوایز خصوصی هم بیشتر شود)
6 جایزۀ کتاب استانی
- در حوزههای ادبیات و کودک و نوجوان و دین، خوشبختانه جوایز بهویژه در بخش خصوصی به تعداد و اندازه مطلوب هست اما در بسیاری حوزههای دیگر از جمله فلسفه، هنر، تاریخ، علوم و فنون و پزشکی و مهندسی علوم اجتماعی و نظایر آن یا نیست یا بسیار اندک است که ضرورت دارد ایجاد شود.
. قیمت هر بند کاغذ 70×100 خارجی 70 گرمی از 1.220.000 ریال در فروردینماه 1397 به 3.700.000 ریال در اسفندماه افزایش داشته است.
نظر شما