تقریبا تا پنج دهه پیش کمتر کسی در پی ثبت و ضبط امثال و حکم محلی بود؛ چراکه این زبانها هنوز پویایی و سرزندگیشان را داشتند و بیم از بین رفتنشان نبود، اما کم کم با حضور همهگیر زندگی شهری و کمرنگ شدن مولفههای پویایی زبانهای محلی، برخی از پژوهشگران به گردآوری مثلها و اصطلاحات محلی دست زدند و اکنون کتابهایی در این زمینه منتشر شده است.
کتاب «تُلشَه مَثَل»، مثلهای منطقه تالش شمالی است که به کوشش «زهرا خسروی»، کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی گرد آمده است. او -که از کتابداران کتابخانههای عمومی در شهرستان رشت نیز هست- تا کنون دو مقاله درباره ضربالمثل به چاپ رسانده که یکی از آنها توسط سازمان میراث فرهنگی و دیگری توسط دانشگاه گیلان به چاپ رسیده است.
به گفته خانم خسروی، امثال و حکمِ بررسی شده در این کتاب، به شکل میدانی از گویشوران تالش زبان روستای (ریک)، یکی از روستاهای بخش مرکزی شهرستان تالش و در طی حدود 2 سال، جمعآوری شده است. نویسنده کتاب «تُلشَه مَثَل» با عشق و علاقه خود، به سراغ انتشار این کتاب رفته و حوزه هنری گیلان نیز همراهِ نویسنده شده و با حمایت از این اثر، چاپ و نشر آن را بر عهده گرفته است.
از زهرا خسروی در مورد مسائل مالی و هزینههایی که برای چاپ کتاب متقبل شده است، پرسیدیم؛ اینکه آیا «تُلشَه مَثَل» که بیشتر برای تالشزبانان و یا پژوهشگران و زبانشناسان تالیف شده است، آورده مالی هم برایش داشته است؟ او این گونه پاسخ میدهد: هزینههای رسیدن کتاب به مرحله چاپ را خودم پرداخت کردم و با توجه به اینکه چاپ و نشر اثر را حوزه هنری گیلان به عهده داشته و فروش حاصل از آن نیز متعلق به حوزه هنری گیلان است، انگیزه من بیشتر ثبت و ضبط فرهنگ غنی شهر تالش بود.
وی میافزاید: متاسفانه لهجهها و گویشهای محلی در معرض انقراض هستند و مکتوب کردن فرهنگ عامه، باید یکی از مهمترین برنامههای ما باشد و هر کدام از افراد جامعه که میتواند در حفظ میراث شفاهی قدمی بردارد، نباید بیتفاوت از کنار آن بگذرد و باید در حد توان خود، برای حفظ این گنجینه ارزشمند، که به مرور زمان به زیر خاکستر میرود، اقدامی کند.
![](/images/upload/0512/images/a320eec8-7489-4508-ac54-3affe595547b.jpg)
خسروی که از تالش زبانانِ بخش مرکزی شهرستان تالش است، نزدیک ۲۰ سال است که ساکن شهرستان رشت است. او به زبان تالشی سخن میگوید و به گفته خودش، هر جا که فکر کند میشود به تالشی صحبت کرد، حتماً تالشی صحبت میکند.
او در ادامه این گفتگو، به مشکلات موجود در جمعآوری مثلها هم اشاراتی میکند و میگوید: دادههای این کتاب، به صورت میدانی جمعآوری شده است. البته این نوع پژوهش مشکلات خاص خود را به همراه دارد و آن هم، یافتن افرادی است که ذوق و قریحه این کار را داشته باشند و یا همصحبتی با افراد کهنسالی که بتوانند در این راه به ما کمک کنند. گرچه خودم گویشور «تالش ریک» هستم؛ ولی فقط به شمّ زبانی خود اعتماد نکردم و با حضور در جمع گویشوران، سعی در جمعآوری صحیح امثال و حکم کردهام و به دلیل فاصله مکانی خود از حوزه مورد تحقیق و همچنین نبودِ کسانی که به زبان «تالشی ریک» مسلط باشند، دشواریهای زیادی در گردآوری اثر متحمل شدم.
این پژوهشگر میافزاید: گاهی برای یافتن شکل نهایی یک مثل و نیز برای تحلیل و کاربرد آن باید از چندین نفر پرسش میشد تا در حد امکان کاربرد درستی از آن به دست آید. در این کتاب ابتدا امثال جمعآوری شده و هر کدام از آنها نخست به خط فارسی و سپس به خط لاتین آوانویسی شده است. سپس به صورت مختصر تحلیل و تا حدودی دسته بندی شدند. در مجموع این اثر در سه فصل «کلیات بحث»، «گیلان و سرزمین تالش» و «امثال و حکم و کنایات تالشی ریکی» در 212 صفحه تدوین و به چاپ رسیده است.
در پایان خانم خسروی ضمن تشکر از تمام کسانی که او را در جمعآوری و تدوین کتاب یاری کردهاند، اشاره کرد که در آینده، تمام تلاش خود را به کار میگیرد تا قدمهای دیگری برای فرهنگ تالش بردارد و کتابهای دیگری در مورد شهرستان تالش به نگارش درآورد.
یادآور میشود؛ کتاب «تُلشَه مَثَل» سال 1400 در 500 نسخه توسط انتشارات «ماه مینو» و به قیمت 50 هزار تومان به چاپ رسیده و علاقمندان میتوانند علاوه بر کتابفروشیهای شهر رشت، نسخه pdf آن را از سایت و اپلیکیشن «طاقچه» و «بازار مج» خریداری کنند.
نظر شما